SAP ṬAWNG BIBLE LEHLIN (A phena thil thleng ngaihnawmte)

Date: 19th May 2025

Pro Pastor Lalramdinmawia

Sap ṭawng hi khawvêla ṭawng darh zau ber leh ram hrang hrang thleng nasa ber anih a rinawm a, Bible pawh hi sap ṭawngin khawvelah a tam ber ang. Sap ṭawng Bible hian pawimawhna lian tak a nei a, a lehlin chanchin hi chanchin ngaihnawm tak a ni bawk a. Tun ṭumah hian kawng enge maw ti tala hlawkna kan chhar beiseiin; chipchiar em em si lovin, tawifel te tein a ṭhen azar tarlan kan tum dawn a ni.

1.      Wycliffe Bible

He Bible hi Latin ṭawng Bible, Vulgate aṭanga lehlin niin, kum 1382-84 khan tihchhuah a ni a. Sap ṭawnga Bible bu pum lehlin hmasak ber a ni. A buaipuitu ber John Wycliffe hi Oxford University-a Professor, scholar leh theologian a ni a, “miin Pathian thu an rina, an awih theih nan anmahni ṭawng ngeiin chhiar tur an nei tur a ni” tiin, Sap ṭawngin Bible letling hi a ni a. A hunlai kohhran (Roman Catholic) khan zalen taka Bible lehlin kha a do viau mai a. Latin Bible (Vulgate) chauh an pawm a, lehlin dang zawng chu tihboral zel an duh a ni. Kohhran dodalna karah Wycliffe-a leh a pawlte chuan kutziak sap ṭawng Bible chu an theh darh ta tho a; vanduaithlak takin Wycliffe-a hi Bible bu pum a lehlin hmain lungphu chawlin a thi a. Amah leh a Bible lehlin an duh loh em vang a ni mai ang chu - a thih hnu kum 44-a ralah a ruhro an phawrhtir a, an hal ral vek a, a vap chu luiah an paih darh leh vek a ni.

  

2.      Tyndale Bible

William Tyndale-a hi Oxford University pum chhuak tho a ni a, mahni ṭawng tluk vekin ṭawng chi riat ngawt a thiam a. Sap ṭawng phei chu a thiam hle a ni ang – ‘Architect of the English language’ an ti hial a ni. Bible a lehlin tum chu nasa taka dodalsak anih avangin England ram aṭangin German ramah, Martin Luther-a bulah a kal ta a. Hetih hunlai hian Martin Luther-a khan German ṭawngin Bible a letling ve mek a ni. Tyndale-a pawh hian sap ṭawngin a letling ve ta a. An bei dun tlauh tlauh a. Kum 1525-ah Grik ṭawnga Bible a lehlin chu an chhu ta a ni. Kohhran (Roman Catholic) in a do zel a, Kum 1531-ah khan an man a, taninah an khung a, heti chung hian Thuthlung Hlui lehlin hna a chhunzawm zel a. Kum 1531 ah khan an chhu leh ta a ni. A lehlinna sap ṭawngte a ṭha hle niin mi thiamte chuan an sawi.

 

3.      Geneva Bible 1560

Roman Catholic ruh tak mai Queen Mary chu England ram awptu a nih laiin Protestant ho an chep hle a. Sap ṭawnga Bible lehlin pawh a dodal nasa hle a ni. Protestant mi leh sa tam tak a man a, a tihlum ṭhin. Hei vang hian Protestant tam tak chu Geneva lamah an raltlan hlawm a. Chung ral tlanho chuan Geneva kohhranho thlazar hnuaiah a hranin Bible an chhu ve a; kum 1560 khan Bible bu pum letling zovin, he Bible hmingah hian Geneva Bible an ti zui ta a ni. He Bible chhinchhiah tlakna chu bible bung leh chang nena chhut hmasak berna a ni hi a ni. Hei vang hian Geneva Bible hi English Study Bible hmasa ber an tih phah nghe nghe a. Kum 100 chhunga sap ṭawng hmang kristiante Bible ngainat ber a hlawh hial a ni.  

 

4.      Douay – Reihms Bible

Kum 1582 – ah Rome kohhran pawh chu Latin Bible chauh chhiar an phal ṭhinna lak ata inhnuk dawkin, Sap ṭawng (English) Bible pawh chu Roman Catholic Kohhran huang chhungah an zalentir ta a. Kum 1609 ah Rome Kohhran chuan Sap ṭawng Bible hmasa ber Douay-Rheims Bible chu an chhu fel ve ta a ni.

 

5.      King James Version/Authorised Version 1611

England rama Queen Elizabeth I a thih hnuah Prince James VI chu England ram lal niin King James I tia koh a ni a. Protestant puithiamten King James I hnenah Bible lehlin hmasa te reng reng kohhran leh kohhran indona te leh mimal inbeihna te kha an lehlinna phenah a tam hle niin an hria a. Chuvangin, Bible lehlin thar, mi tin huap, tih bik leh kawh bik nei lo, lehlin ṭha duhna avangin KJV hi a lo piang ta a ni deuh ber. Kum 1605-ah King James-a chuan “sawisel kai lo tur, bu ṭha tak, thurin thuah pawh mi huat zawng tur ziak tel loh tur” tiin Bible lehlin phalna thupek a chhuah ta a ni. Mi thiam 47 lai an bung ta nghal a, kum 1611 ah, an peihfel ta a ni. King James Version a hi a sap ṭawng a mawiin, a lehlin a ṭha a, khawvel lehkhabu mal khaiah pawh chhut nawn tam ber a tling phak a. Kum 1885 hma lam zawng kum 250 chhung teh meuh kha chu King James Version hian ro a rêl a tih theih a ni.

 

6.      Revised Version 1885

Hun rei a liam hnuah, King James Version chu a sap ṭawng a hluiin, a hmanlai tawh a, ṭhangthar zawkte tan hriat thiam harsa leh ulh deuh laite a lo awm ve ṭan tawh nia hriatna avangin England leh America rama Protestant kohhrante chuan King James Version chu ennawn a, siam/lehlin ṭhat an rawt a. Bible mi thiam 75 zetin kum 15 zet an buaipui hnuah kum 1885 khan English Revised Version chu an tichhuak a ni. He Bible a thil chhinchhiah tlak tak chu Protestant Bible hmanlai bu 66 awma an tihchhuah hmasak ber Bible a ni.

 

7.      American Standard Version

America leh England rama awmte khan tun hma chuan Bible pakhat an ring mai ṭhin a. Mahse, hun a lo rei deuh hnuah England ram sap ṭawng leh America ram sapṭawng a lo danglam nasa hman tawh hle mai a. Chuvangin, America lama awmte tan an Bible hman tur lehlin ṭul tihna a lo piang a. Kum 1901 khan an tichhuak ta a ni. ASV hi New American Standard Revised Version (NASV) tih a ni bawk.

 

8.      Revised Standard Version

RSV lehlin a nihna chhan bulpui ber chu mipui tana chhiar leh hriat thiam awlsam zawk, tunlai sap ṭawng mil thei ang ber tura lehlin duhna vang a ni pakhat a. Kum 1951 ah Bible bu pumpui an letling zo a ni. RSV ah hian a hmaa lehlin awm tawh sa, KJV, RV leh ASV te lakah danglamna lian tak tak a nei nual a. Chung zinga pakhat chu lo tarlang ila: a hmaa lehlin hoten Pathian hming YHWH (YAHWEH) an lehlin dan chu rawn tidanglamin ‘LORD’emaw ‘GOD’ tiin a rawn thlak a. ASV chuan helai hi ‘Jehovah’ tiin a dah thung a ni. A lo chhuah tirh hian mi tam takin an tawngin an duh lo hle a, America ram hmun tam takah chuan an halral hman nual a ni. RSV hi lehlin ṭha tawk tak chu a ni nain, famkim chu a ni bik lo i ti teh ang.

 

9.      Good News Bible

Africa leh Far East lama cheng ten Bible chhiar an duh ve si a, sap ṭawng duh angin an thiam si lo kha an buaipui viau mai a. Tin, anni ang thoa Hebrai leh Grik ṭawng thiam lo, Sap ṭawng pawh nal taka thiam chuang lo te tan Good News Bible hi a lo piang ta a ni deuh ber. Ṭawng kilkhawr leh harsa, mi thiam deuhte chauh hriat thiam chi te kha an paih vek a, mawl zawk leh awlsam zawkin an siamrem ta hlawm a ni. He Bible hi 1976 khan a kima tihchhuah a ni.

 

10.  New International Version

America mipui vantlâng ṭawng, rin tlak bawk sia Bible lehlin duhna aṭanga lo piang a ni. Kum 1978 khan Thuthlung Hlui leh Thuthlung Thar bu pumpui tihchhuah kim a ni a; a lehlin nan hian Hebrai leh Grik Bible bakah hmanlai lehkha ziak hluite hman a ni a. A tirah mi thiam 15 in bul an ṭan a, a bu pumpui tihchhuah anih dawn meuh chuan mi thiam 100 chuang lai an tling hman a ni. Christian Business Association – in a chhinchhiah dan chuan English Bible hralh kal ber leh lar ber tiin a sawi nghe nghe.

 

11.  New Revised Standard Version

Kum 1989 khan tihchhuah niin, RSV ennawnna a ni ber mai a. Kohhran hrang hrang – Orthodox, Catholic leh Protestant Kohhran intelkhawm te kutchhuak niin, Thuthlung Hlui lam pui turin Juda mi pawh an tel bawk. An lehlinna innghahna ber chu, “A dik thei ang ber leh a ṭul huna zalen thei ang bera lehlin” (As literal as possible, as free as necessary) tih a ni tawp mai. Bible lehlin tam zawkah khan mipa tana ziak bik ni awm taka ṭawngkam hmanna a tam em avangin, mipa leh hmeichhe huapzo bible lehlin leh siam duhna a lo piang a. NRSV Bible hian huapzo ṭawngkam, mi dang tana chhiar hahthlak leh hreawm ṭawngkamte a siam mam ta deuh vek a ni.

 

12.  Jerusalem Bible

Jerusalem Bible danglamna langsar tak pakhat chu Pathian hming an ziah danah a ni. Bible lehlin dangah chuan GOD/LORD tiin an dah tlangpui a, Jerusalem Bible erawh chuan Pathian hming YAHWEH tiin an ziak thung a. Hei hian an huaisenna a tarlang chiang hle. Roman Catholic Bible anih angin Apokrifa lehkhabu te pawh telh a ni a, Hebrai leh Grik aṭangin French ṭawngin an letling a, French ṭawnga an lehlin chu kum 1966 khan sap ṭawngin an letling ve leh a ni. Roman Catholic Bible-ah chuan hman rim leh hman lar ber pawl a ni awm e. 

 

Heng bakah hian sap ṭawng Bible lehlin hi tam tak a awm a, a ziaktu chhiar theih chinah pawh Sap ṭawng Bible tihchhuah hi Kum zabi 13-na (1300-1399) aṭanga Kum zabi 21-na (2000-2099) chhung hian za leh sawmriat (180) chuang hmuh theih a ni. Kan sawi seng loah ngai ang. Khing kan tarlan takte aṭang ringawt pawh khian Bible lehlin chanchin tlangpui leh a zin kawng pal tlang chu a hriat theih awm e.