YESHUA THAWHLEHNA NI? KAN BUAINA SIAMTUTE LEH A SAWIFIAHNA

Date: 19th May 2025

Pro Pastor Lalramdinmawia

Easter/Ishtar chu Pathian tam tak awm ringtute pathian zinga pakhat, pathiannu hming; temple nawhchizuarte venghimtu; Anglo – Saxon – ho pathiannu; nipui pathian; a entîrna chu Artui leh Sazupui; Eastre pathian betuten artui hmangin an be ṭhin; Kalhlên Kût leh Chhang dawidim telh loh kût ni khatna (Abib 15) aṭang Sunday hmasa ber ‘Easter Ni’ atan hman turin Nicaea Inkhawmpuiin a rèl thlû; khawchhak lama kohhranho (a hnua Orthodox kohhran ni ta) duhdan aiin Nicaea Inkhawmpuiin, khawtlang kohhran (tun hnuah Roman Catholic) duhdanin a kalpui; Easter chu Sunday lova a tlâk chang awm tur an duh lo a ni, tih lam kha tun ṭumah chuan kan sawi tel tur a ni dawn lova. Lal Yeshua, thawhlehna ní – chungchánga buaina siamtu -Pathian Thu ṭhenkhat kan tarlangin a sawifiahna neih kan tum rih zawk dawn a ni.

 

1.      Zo ṭawng Bible lehlin felhlel avanga Kalhlên Kût kan tih leh mai ṭhin Abib 14 – ‘Kalhlên Kût atana Inbuatsaihna Nî (cf. Ex.12:5-6; Joh. 19:14), AD 30 kuma nilaini (Wednesday) kha Friday ní emaw kan tih ṭhin avangin Sunday – ah a tho kan ti a. Hei hian buaina lian tak a siam nghal a ni. A buaithlâk lehzêlna chu - Isuan, Jona hmanga chhinchhiahna a pêk – Ni Thum leh Zan Thum a tling thei lo fan hi a ni (cf. Mt. 12:39-40). Friday tlàia thih tir a, Sunday khaw vàr hmaa Isua a thawh hman miau si chuan, ‘Ni khat leh Zan hnih-ah a tho’ tihna a ni dawn a ni! A ngaihdam nanah, Friday, Saturday, Sunday… hming a pu a, ni thum tiin kan sawi thla tawp tawh pawh a ni mahna. Engle khawle, ‘Friday ah khenbeh a ni lo’ tih chu Bible leh Calendar hmangin kan hriat tak kha le!

 

2.      Lal Yeshua Chanchin ziakna bu palite hian Sunday – ah a tho tih an sawi lo hrim hrim a, Lal Yeshua ruang chu Sunday zingkárah pawh hmuh tur a awm tawh loh thu leh a thawh diam tawh thu an ziak a ni zawk tih hi kan zu man fuh theih loh avangin kan buai fo bawk a ni awm e. (cf. Mt. 28:1; Mk. 16:1,2; Lk. 24:1; Jn. 20:1).

 

Chanchin Ṭha bu pali ziaktuten, Lal Yeshua thlâna kalte kal hun an sawi dan hi Mizo Bible bâkah ṭawng bul zawkte nen lo bih kawp tum ila:

Matthaia’n, ‘khua a vàr dâwnin’ a ti a (cf. Mt. 28:1).

Marka’n, ‘zing takah, ni chhuah hnuin’ a ti a (cf. Mk. 16:2).

Luka’n, ‘var ṭianah’ a ti a (cf. Lk. 24:1).

Johana’n ‘khua ala thim laiin’a ti vel eh bawk a (cf. Joh. 20:1).

 

Matthaia hian, khaw vàr hmá sawi nan, ἐπιφωσκούσῃ (epiphōskousē) tih a hmang a. Hei hi, ἐπιφώσκω (epiphóskó) tih aṭanga lo kal a ni. Chu chu ‘khaw ên ṭan hma, ni thar inṭan tur inmung chhoh lai - khaw thim ala nih hun’ sawina pakhat a ni. Sabbath a ral fel, Sunday, ni thar inṭan hnu, khaw thim lai sia an kal hun sawina a ni awm e. Hetih hunlai boruakah hi chuan, Mari Magdelene-i te khan, ‘Sabbath hi ral vat vat se” an ti awm e. Sabbath a ral ruala thlàn en kha an rilrua lian ber tur a ni tlat. Mahse, khaw thim laia an va kalin, thlan ruak bâk an hmu lo! Sunday – ah a tho tih tur awm lo khawpin, a SAWI ANG NGEIIN (cf. Mt. 28:6; Mt. 12:40) a ni thumna (Sabbath tlaiah) a tho tih theih a ni e.

 

Luka hian Lal Yeshua thlân entute kal hun a sawi dan chu – chi hnihin a sawi kawp a, chutah chuan, ὄρθρου (orthrou) tih leh βαθέως (batheōs) tih te hi a hmang a ni. ὄρθρου (orthrou) tih awmzia chu Thayer's Greek Lexicon in a sawi danin, hmâ tak, ni inṭhen (day break) hunlai a ti a ni. βαθέως (batheōs) tih thumal hian a zui nghâl a. Hei hi βαθύς (bathus) tih aṭanga lo kal a ni a. Hei pawh hi hmâ tak, mi muttui êm êm hunlai, khaw thim lai a sawi a ni. βαθύς (bathus) tih hi Paulan zanlai thlenga thu a sawi laia, khaw thim chhak tak laia Eutuka muthlu tui lutuk sawi nan khan hman a ni nghe nghe (cf. Tirh. 20:9).

 

Johana pawhin, ‘khua ala thim lai’ anih thu a sawi a, bu dangte hrul thoin, πρωῒ σκοτίας (prōi skotias) tih hi a hmang a ni. Hei pawh hian, hmâ takah (prōi), thim lai hun (darkness) anih thu a sawi a. σκοτία (skotias) tih thumal hi ‘hun thim, khaw thim’ sawi nan bâkah, thlarau nun chak lohna – thim, eng fiah lo (spiritual darkness) sawi nan hman a ni lehzual (cf. Joh. 1:5; 8:12 leh adt.) Chanchin Ṭha ziaktu Johana hian σκοτία (skotia) tih thumal hi vawi 8 lai a thuziakah hian a hmang nghe nghe.

 

Lal Yeshua thlan tlawh hun hi Sabbath leh Sunday ni inṭhen fel hun inkara kal ṭan an ang viau a ni. Thlân tlawhtute khân, kalvari tlâng thlen nan, hun rei tak an mamawh lo bawk a! Kan sawi kâi tum ber lai chu – Sunday zingah a tho a ni tih finfiahna tur awm lo lai leh a thihni tlai aṭanga Ni thum leh Zan thum tlinna Sabbath tlaia a thawh leh zawk thu hi a ni.

 

Marka pawhin, an kal hun kha a hmâ hle tih sawi chian nan πρωῒ (prōi) tih thumal hi a hmang ngei a. Chutih rual chuan, ani chiah hian, danglam hlekin, ἀνατείλαντος τοῦ ἡλίου (anateilantos tou hēliou) tih a hmang a. Enga pawh chu ni se, Mari te an va thlen khan, Marka pawh hian, “lung chu lum sawn sa (ἀποκεκύλισται -apokekylistai – perfect indicative passive) in an hmu ta a” a ti anih kha. (cf. 16:4)

 

3.      Thuthlung hmasa lamah zekhelhna (hlimthlá) kan hmu ṭhin a. Hêngho hi kan zirchian tâwk loh avangin, kan buai lohna turah kan buai phah fo bawk. Lal Yeshua chu ‘Beramno’ angin entîr a ni ṭhin. Abib/Nisan ni 10 – ah, Abib ni 14 – a talh tur beramno an thlung hrang a (cf. Ex. 12:3). Abib ni 14 ah an talh a (cf. Ex. 12:6), a sa chu Abib 15 ṭanzanah an ei zui nghal ṭhin (cf. Ex. 12:8). Chu chu Israel faten an saltànna hmun Aigupta an chhuahsan dawna LALPAN a tihtir kha a ni. Hetiang chiah hian, Beramno - Lal Yeshua chu Abib ni 10 – ah Jerusalem khawpuiah khenbeh turin a lût a (cf. Joh. 12:1-3; vv. 12-13), Abib 14 – ah beramno talh anih ang ngeiin, ani pawh khenbeh a ni chiah a (cf. Joh. 19:14) Kalhlên Kût (Abib ni 15 – Chawlhni chungnung bîk) inṭan hmain, ni tlâk dâwnah thlâna zalh fel a nih tâk chiah bawk kha. (cf. Joh. 19:31; vv. 41-42).

 

Yeshua thih kum kha AD 30 tih kan pawm a. Abib 14 pawh hemi kum hian nilaini-ah a tla tih kan chiang ta bawk a; thlâna an zalh hun chhûng i chhût dawn ang hmiang:

Nilai zan         : Zan khatna (Abib 14)

Ninga-ni         : Ni khatna (Abib 15)

Ninga zan       : Zan hnihna (Abib 15)

Zirtawp-ni      : Ni hnihna (Abib 16)

Zirtawp zan   : Zan thumna (Abib 16)

Sabbath-ni     : Ni thumna (Abib 17)

AD 30 kumah khan Lal Yeshua kha Chawlhkâr Sabbath tlaiah a tho ngei tih a chiang awm e.

4.      Mizo Bible lehlinte hi ngun taka kan zir chuan, thu awmze mil hawi zawnga lehlin kan tih mai – ‘Dynamic Translation’ hi a zui nasa hle niin a lang a. (BSI Mizo Bible lehlin tharah, a nasa lehzual) A ngial angàna lehlin hi a dawngsawngtu (receptor) tan chuan thu khirh pui pui a pian phah ve thei ngei ang a. Chutih rual chuan, a fiah theih dan tur zawn kual nasatna lamah, Complete equivalence kan tih – ‘a nihna anga lehlin’ - bosàlna vangin, Lal Yeshua thih leh thawhlehna nî chungchángah pawh buaina a piang thuk ta viau niin a lang.

 

Mizo Bible lehlin reng rengah, μιᾷ τῶν σαββάτων (mia tōn sabbatōn) tih leh μίαν σαββάτου (mian sabbatou) tihte chu danglamna nei miah lovin, ‘ni sarih ni hmasa ber’ tiin lehlin pawlh vek a ni a. Anihna takah chuan, σαββάτων (sabbatōn) tih hi plural a ni a, chu chu sap ṭawngin ‘the week’ tia lehlin a ni. Hetianga hman anih hian a tlângpuiin, ni sarih ni hmasa ber – Ni khatna, Sunday ni sawi lan tumna ngawr ngawr ai mahin, Pentikos nî chhiar thlenna tura chawlhkar hmasa ber/chawlhkar pakhatna (first of the week) hmer tel tumna a kawk mah zâwk awm e. (cf. Mt. 28:1; Mk. 16:2; Lk. 24:1; Joh. 20:1.19; Tirh. 20:7)

 

A chi dang ve thungah chuan, μίαν σαββάτου (mian sabbatou) tih hi a ni. He thu hi I Kor. 16:2 – ah kan hmu a. σαββάτου (sabbatou) tih hi plural ni lovin singular form a ni a, ‘a week’ tia lehlin tur a ni. Hei hi chuan, Chawlhkâr pakhatna tih ah rau rau pawh, ‘Sunday’ ni bil ngawr ngawr a sawi chhuah tumna a ni thei ang. Matthaia ziak, μίαν σαββάτων (mian sabbatōn) tih te, Marka, Luka leh Johana ziak dana μιᾷ τῶν σαββάτων (mia tōn sabbatōn) tihte chu, a nihna takah chuan, ‘first of the week’ tihna a ni. Chuvangin, hei hian, chawlhkâr pasarih (7 weeks) chhiar chhoh ngai (Pentikos) tinzawnin ziak a ni ang tih hi LALPA hunbi ruat hmang ṭhang tan chuan a vàrpawh theih awm e. (cf. Lev. 23:15-16). Lal Isua thlàn en tura an kal nî kha, Sunday a ni lo kan ti lova, Ni sarih ni hmasa ber tia lehlin aiin, anihna ang tak zawkin - ‘Chawlhkâr pakhatna tiin emaw Chawlhkâr hmasa ber tiin emaw’ lehlin nise, Kalhlên Kût leh Chhang dawidîm telh loh kût zawh hnua Kût dang lo thleng tur ‘Pentikos (Heb. Shavout)’ hun chhiar chhoh theihna kawng kan hmuh fiah phah nghal thei awm e, kan ti a ni mai e.

 

‘Ni sarih ni hmasa ber’ tih hi Grik ṭawngin ‘mia tōn sabbatōn’ tih a ni ngai lova, ‘Ni sarih ni hmasa ber’ tihna tak zawk chu - ‘Próti méra tis évdomis iméras’ (Πρώτη μέρα της έβδομης ημέρας) a ni. Mahse, hei hi Bible – ah kan hmu lem lo!

 

5.      Sabbath -ah khan thupêk anga châwl lovin Lal Yeshua thlân kha va tlawh nise, a thawh hun an hriat chian dawn tehlul nen! Mahse, Pathian thupêk an zawm a ṭul si. (cf. Ex. 20:8-10; Lk. 23:56) Engpawhnisela, hmu lova ringtute hian Lal Yeshua thihna leh thawhlehna kan ringhlel lo ang bawkin, Pathian Thu aṭang leh nambar chhiar dan dika chhiarin Pathian Fapa, Lal Yeshua chu Abib ni 17 tlaiah – a tho leh ngei tih kan chiang thei awm e.  

 

Kan nun pumpui siamthara a awmleh theihna – Lal Yeshua thihna hneha a thawhlehna ropui tak hi mihringte rilrem zawnga a hun leh ni dang ruat thar zawk pawmna hian Lal Yeshua thih leh thawhlehna hun thuah buaina a siam nasa viau a. Kan pawm dam theihna lian ber ni ta erawh – “A hun leh ni a pawimawh love, min thawhsakna dan kha kan dah pawimawh ber tur chu a ni” tih hi niin a hriat. LALPA hunbi ruat lâwkte ngaipawimawh leh zawm zel chung hian a hmangaihna leh a khawngaihna vanga min thawhsakna zawng zawng hi kan dah pawimawh thei mai lawm ni le?