Articles

HMASÂWN KAN NGAIHNA PART – 3
Pro Pastor Lalramdinmawia Hmasâwn kan ngaihna - members te dinhmun ni fo – tun ṭuma kan ngaihtuah tur chu ‘Khùalkhuâa Kohhràn belh chungcháng’ hi a ni. Zirna avang te, hnâ avang te leh ṭul hráng hráng avangin khawpuiah leh thingtlángah kan zin ṭhin a. Heti ang níkhua hian chawlhni (Sabbath) theihnghilh ta maia khawsak te, Kohhràn awmlohna khua ni àwm fahrana khawsak mai te; Kohhran Register-a hming chuanglo ni àwm taka Sabbath lo bawhchhiata, lo muthilhsan veng veng te hi khùalkhuáa zin ṭhin Kohhran member zîngah kan awm ta fo niin a lang. 1. ZIRLÂI: MIZORAM – A AWM TE Zirna avangin khawpui zâwk (Aizawl, Lunglei, Lawngtlai leh adt.) ah Pathian Kohhran Ṭhalâi Pawl Members te chu kan inzâr pharh ve viau ta a. Thil lawmawm tak a ni. Chutih rual chuan, thil lawmawm loh tak chu Kohhran belh tum miah lo leh nacháng hre ṭhak lova Chawlhni (Sabbath) vui liam ta mai mai kan awm thin hi a ni awm e! Zirlâi te chu a kum têl emaw a thla têl emawa khualkhuaá awm kan ni tlângpui a. Heti angah hian, Kohhran hi belh hrâm hrâm tur a ni. Biak In awmna hriat loh te, Kohhran mî hriat loh te chu thil awm thei a ni a. Mahse, kan tum phawt chuan, zawnchhuah dan a awm rengin a rinawm. Ṭhenkhat chu, Sabbath serh lova Sunday -a lo inkhâwm tawk te; Sabbath serh miah lova, mahni nawmsak bàwl duh zawk mai te hi kan awm ang tih a hlauhawm khawp mai. Hemi chungchángah hian nu leh pate pawh kan pawimawh viau. Sum leh pâia harsat tawh cháng te, dam ṭhatloh nî te hi thil awm thei a ni a; kan chungah a chhia a ṭha pawh thleng thei reng a ni. Hêngah hian kohhran bêl leh bèl lo chu a hriat theih fo. Tin, Sabbath hlàmchhiaha, inkhâwm mumal lova, kohhran zinga tèl loh fo hi Setana thlèmna kan hneh loh lian tak a ni. Zirlâite zingah, vawi khat inkhâwm loh hian ahnu leh inkhâwm a tichákawm tawh lova; kan tîm a, kan zak a, chhuanlam kan siam chhunzawm fo ṭhin. Hei hi chin tam tawh loh a ṭha khawp ang. Mikhual ni chunga Kohhran bél te rêng rêng, an làwina kohhranah a kila lung pawimawh tak – member entawntlâk an ni ziah. Hêng mi te hi entawn a pawimawh ang. Pathian ṭihna tello zirna hian rei a daih mai loh bakah chhàwr theih tawka hlawhtlìnna hi a phuru mawh khawp mai. Chuvangin, zirlái te, ṭan lak ṭheuh tum ila a ṭha hle ang. MIZORAM PÂWNA AWM TE Mizoram páwna awm - zirlâite leh hna nei te tan hian Sabbath serh hi kan awm chhan a zirin a buaithlâk cháng a awm fo awm e. Kût ní vàng thlà theihngilh mai te, Chawlhkâr Sabbath theihngilh tlat mai te hi thil awm thei a ni a, hêngah hian nu leh pa, u leh náu bakah kohhran chhûngkuaa ṭhianṭha ten kan laina hnai kohhran member hmun hláa awm te chawlhnite hi kan hrilh thar (remind) fo a pawimawh ang. Sabbath ah inkhâwmna hmun tur te a awm loh chuan – Bible chhìarna ní atana hman te, ṭawngṭâina nî bik atana hman te leh kohhran members te biakna ni atana hman te hi a ṭha khawp mai. Kan theihtâwk leh hun kan neih dàn ang zela Pathian lam hawia hun kan hman hian Lalpan min pawmsak êm êm ang. 2. HNA ṬÛL DANG TE AVANGIN: Hnà avangin emaw, Inentirin emaw, Chhûngte kanin emaw, dâwr bungrûa lain emaw, sawrkár pisa dâwrin emaw chawlhni cháma khualkhuaá kan awm hian kan ngaihtuahna hian thildang ni lovin Biak In lam ngei hawi mawlh rawh se. Sabbath serh lova hna ṭul nia kan ngaih tih lâwp lâwp te hi a awm thei khawp mai. Héngah hian invèn thiam a pawimawhin, hun siamrem hrâm hrâm te hi chìn a ṭul ṭhin. Thawmhnaw nei lo tia chhuanlam sìam thawr te hi chin tam loh a ṭha khawp mai. Khawpuia kan inthùamna te hi Pathian thu ngaihthlaknan zahpui tur a awm lo. Thingtlángah ngat phei chuan chhuanlam atan a tling lo lehzual awm e. Sabbath nî châma zin tur tih inhrelâwk te phei chuan Inkhawm tum sa-na nei chungin thawmhnâw te pawh kan keng mai tur a ni. Inchèina kawngah hian Kohhran chhungkûaah harsatna lian tham ala awm lo lai te hi ngaihtuah chhuah zawk hial tur a ni. A nihna takah chuan, kan nihna anga kan kal hian kan member -pui ten lawm takin min lo dawngsawng zawk tih hriat tur a ni. ENGTIN NGE HMÂ KAN LAK ANG? Kan tu leh fâ – hmun danga awm te hi Sabbath an serh ngei theihnana kan puih theihna te: 1. Nu leh pa ten Sabbath apiangin kan tu leh fate biak nise, inkhawm ngei tura hrilh tur a ni. 2. Kan fate leh kan tu te mikhùalna hmuna Pastor, Elders, Deacons te biain; inkhâwm tura sâwm chhuak turin ngen tur. 3. Tualchhûnga Deacons, Elders leh Evangelist te’n an enkawl - ṭhalâi member te zirna hmun an hriatpui beisei a ni a, chûng an beràm, hmun danga awmte chu an rawngbàwlpuite hnenah enzuia sawm chhuak turin hrilh ṭhin ni bawk se. 4. An mikhùalna hmuna kohhran members ten an hriat phawt chuan ngaihsakin sawm ṭhin se. 5. An inkhâwm vawikhat hmuhnaah, Kohhràn puipâ lamin an Mobile no. neih tum ngei ngei se. 6. Thlakhatah vawikhat tal, a bikin inkhawm thei chin (Private Hostel a awm/In luah leh adt.) chu Circle (Bial) vawngtuten tlawh thei hram se. Khing khi kan tih theih chuan khualkhuáa Kohhran bel lova khawsa mai mai te hi engnge maw chenah kan pui thei ngei ang. A tawp berah chuan, khawi hmunah pawh awm ila, Pathian Biakbûk pan nacháng hria ni ngawt lo – pan ṭhin mî nih tum ṭheuh tur a ni. Ṭhenkhat tih dàn anga kan inkhâwmte bànsan lovin, infuih tawn zawk ang u; ní chu lo hnai telh telha in hriatin infuih tawn nasa lehzual sauh rawh u. - Hebrai 10:25
19th May 2025Read More
HMASÂWN KAN NGAIHNA PART – 2
Pro Pastor Lalramdinmawia A hmasa lamah khan Worship Service Chairmanship qualities kan târlang tawh a, tun ṭuma ngaihtuah tlàn atana ṭha tura ka ngaih chu ‘Sabbath Sikul Lesson kan inzirtîr dàn’ hi a ni. Kohhran dangte hian an Sunday Sikul hi Inkhâwm pangai an neih ṭhin aiin an ngáipawimawh zawk deuh vek a, ngaihtuahna pawh zirlâibu-ah leh zirtîr danah an sêng nasa reng a ni. Kohhran ṭhenkhat sawi danah phei chuan, “Ringtu puitlìnna tur atan hian Inkhâwm service pángai, Gospel Camping leh hunbîk thil dangte aia pawimawh zawk chu Sunday Sikul kal hi a ni” an ti hial. Chuti ang chuan an kàl chhan leh neih chhanah an chiang a, zirtirtute chu Training pek thlap an ni a; ‘Sunday Sikul Nî’ an nei hial a ni. Hêngte hi ‘I entawn ve ang u, an tihdan i lachhawng (copy) ve ang u’ tih lam sawi ka tum lova, zirláite leh zirtîrtutena kan hlâwk tlàn ber nana zìrho dan tur ziah chhuah kan tum mai chauh dawn a ni. Sabbath Sikul hi Kohhràn member sawhnghehna hmun, Kohhran inpumkhatna, zirtírna diklo laka min vêngtu, thlarau nun chàwmna hmun, ringtute chàwm puitlìnna leh thu tak hriatna hun ṭhà a ni tih hi hai phal miah loh tur a ni a. Chumi phawrh chhuak zo thei tur chuan zirlàibu a pawimawh ber ngei ang a, chuti ang zelin, zirtirtú zirtîr danah a innghat thui viau bawk ang. Heti ang hian i’n sawi dawn teh ang: 1. ENLÂWK DAN DUH FÎR: Sabbath Sikul zirlái enlâwk hi zirtirtu tan chuan sàwi lova lùm a ni. Zirtîrtu chu Pulpit rawngbàwlna nei thei chin emaw, mahni khuá - Kohhran chhúnga Pathian thusawi thei leh members te aia rawn tlák zawk emaw an nih a rinawm a. Zirtirtua ruat kan ni ta sa sa – ‘Zirtirtu Ṭha’ nih tum ngei tur a ni. ‘Zirlâi enlâwk’ han tih hian zirláibu leh Bible ngawr ngawr bih kha a kawk lova; a hnu leha zìr zawngchhang châkawm khawpa members te siam thei turin mite aia nasá leh uluk zawka kan inbih tam a pawimawh fo a ni. Bible Hrilhfiahna (Commentaries) te leh Zirlái-bu thupui mil - lehkhabu dang chhiar tel te, thupui a zir te pawh a ni ang - ràwn awm zawk an awm chuan ràwn lâwp lâwp mai te zak lo ila. Chu chuan, kan ṭhahnemngaihna a tilang anga, kan zirlâi chhung thu a ti hausàin, kan hlawkpui ngei ngei dawn a; enlâwk kan duh dan hi hei aia fìr leh ṭha hian tum ṭheuh ang u. 2. HUN VAWN THIAM: ‘Hun vàwn dik hian mi a ti zahawm a ni’ tih hi hre hmasa phawt teh ang. Kohhran members te tlakchham lian tak chu Kohhran Activities – a hun vàwn (time management) kan thiam tawk lo fo hi a ni! Kár khata inkhawm vawi thum nei thei hi Church of God (Seventh Day) - ah hian kan tam rih lo viau mai thei. Hmun tam zawkah chuan vawi khat chauh inkhawm kan ni awm e. Hêngte avang hian kan inkhâwm chhunah duhthawh a ná a, a sual hran lo. Chutih rual chuan programme kan neih dan a zir zela hun vawn thiam hi a ṭul khawp mai. Khaw ṭhenkhatah Inkhâwm pángai zawh tawh hnua Sabbath Sikul kal kan awm laiin, hmun ṭhenkhatah Inkhâwm pángai ṭan hmain (Chawhmáah) Sabbath Sikul kan nei ṭhin bawk a. Engpawh chu nise, Kohhran remchàn dan anih chuan a ṭha ve ve mai. Sabbath Sikul zirlai phêk zât te, kan thupui thlàn te, kan zir ṭhin Pathian thu te hi ngaihtuah chian chuan darkâr chanve a khunglen theih vek a ni awm e. Chumi ti thei tur chuan a chunga kan sawi tak – enlâwk - inbuatsaihṭha a pawimawh reng a ni. Kan tuizawng emaw, sawifiah nuam kan tih zawng emaw anih avanga tlak duaha, sawi kual duah hi inzirtirna ṭha ber a nih loh cháng a tam zawk! A bîkin, tár chak tawh lo – kan pi leh pute bâkah, rual û zawk te taksa hrisèlna chen hre kar chunga zirtîr-thiam hi a pawimawh. Ṭhalâite, Kohhrana an tui loh chhan tamtak te pawh hi hun vàwn dan kawnga kan pachhiat vang pakhat a ni tih hi hai phal loh tur! Sabbath Sikula kan zirlâite hi a ṭha vek a, chumi ṭhatna pe chhuak tura ngáithlatute rilru hmin theihna kawng khat chu ‘hun rei tak hman loh’ hi a ni. Darkar khat te, a aia rei zawk hun hman te hi a fuh zan tawh lo ti ila kan sawisual tam lovang. Chuvang chuan, Sabbath Sikul zirlai te hi darkar chanve chhungin khung len hi tum ta ila, kan hlawkpui loh phah miah lo hian a rinawm. 3. ZIRLÂIBU-A INNGHAT VEK LOVIN: Inbuatsaihna a ṭhat chuan Zirlâibu emaw Bible chhîar emaw hi en chawt lova tih dan a awm ngei ang. Chhiar thlâk zawh vek hnua zirtír leh tè tè te hian hun a heh bakah ngáithlatute beng a tivir lem lova. Chuvang chuan, a bu chhung thu ang diak diaka zirtîr mai lovin, a pawimawh lai, hriat mâkmawh, sawi ngéi ngéi ngâi tih loh chin chu kùrpuiloh a sual lovang. Zirtir-dàn bik a awm chuang lova. Duhthusàmah chuan, kan zirlâi aṭanga pawimawh kan tih kha thupui tê (sub point) siamin la chhuak ngauh ngauh ila, chumi rinchhan chuan, kan inenlâwkna leh kan hriat tawh sa aṭangin zirtir ṭhin mai ila a fuh ber. A bû en lova zirtîrna ṭha pe chhuak thei, zirlâi chhûng bâka zirlâi pâwn sàwibelh thiam, sermon lova zirtîr (teach) thiam tura ṭan kan lâk a pawimawh tihna anih chu. A pawimawh ber chu, zirtir thìam tumna rilru thianghlim pu chunga insìamṭhat ngai lai kan neihte insiamṭhat hi a ni mai awm e. 4. ṬAWNGṬAI TAIMAK: “Mahni thu hril kan ni si lova”, Hei vàng hian min tirtu LALPA kan dawr fo a ngai a ni. Engpawh ti dawn ila, thil tè tham anga kan ngaihah pawh ṭawngṭai hi inthlahdahloh a pawimawh khawp mai. Sabbath Sikul zirlai lâ (zirtír) tur te’n ṭha taka an zirchhuahpui ngei theihnan Pathian an dawr zel tur a ni. Chu chuan anmahniah hna a thawhsak thei ang. Kohhran hmâa thusàwite, zirtîrna pêk te hi tihṭhan tawh thil emaw tih zìn tawh thil emaw aniha, zàmna chhete mah kan neih tawh loh ngat phei chuan ṭawngṭâina tel miah lova han kalpui lâwp lâwp te hi thil awm thei a ni a; hei hi chin loh a ṭha khawp mai – rawng kan bàwlsak Lalpa hian a berâmte chawm tura min koh ang takin a ṭha ber hlui zel kan tum tur a ni ang. Zirtir thiam tam tak kan awm tih hi kan hai miah lova, chutih rual chuan, rualkhâi taka thiam tlàn a pawimawh kan tih avangin heti hian kan ziak ta duah a ni. Chuvangin, khing khi ngunthlûk takin ngaihtuah tláng ila; kan zirtîr leh hunah kan sawi tâk pali te hi tih chhin tumin ṭan la zual sauh sauh ila – Kohhranin kawng khatin hma kan sawn leh a ni ang.
19th May 2025Read More
HMASÂWN KAN NGAIHNA PART – 1
Pro Pastor Lalramdinmawia Kohhran hian tihphung, ze nghet, chìn ṭhan - dawklaka kan neih hi hmun tinah hmuh tur a awm niin a lang a; Kohhran hmasâwn zèl duhnaah chuan a ṭhalo lai, a zahawmlo lai leh thianghlim tawk lo lai apiang chu siamṭhat zel a ṭha awm e. Tun ṭuma kan ngaihtuahho atana pawimawh ka tih chu, “Inkháwm hrûaitu tena Pathian Biak Inkhâwm kan kaihhrùai dàn” hi a ni. Inkhawm kàihruaitu – Chairman hi Pathian biak Inkhâwmnaah hian hmun pawimawh tak a chang a, mawhphurhna pawimawh tak a ni ngei mai. Pathian be tura lo kal ten thlarau leh tihtak zeta Pathian an biak theihnana boruak síama, an mamawh châw an dàwn ngei theih nan inkhâwm boruak vàwn hi a pawimawh hle a ni. Chumi atana inkhâwm hrúaitu (Chairman) mawhphurhna pawimawh zual tawi tein lo zir dawn ila – Kohhran chhûnga Inkhâwm kaihrúai ṭhin te’n vawn ṭheuh tum ila, kawng khatin hmá kan sawn belh a ni ang. 1. INBUATSAIHNA ṬHA: Kohhran Inkhâwmna hi kawng tamtaka a zahawm loh fo chhan chu inkhâwm members kan tlèm ṭhin avanga Chairman te inbuatsaih ṭhat duhlohna hi a ni kan ti thei ang! A tam zawk hi chu ruat chawpchilh ang maiin kan kaihruai ṭhin niin a hriat fo. Inkhâwm hruaitu chu a phak tâwkah a inbuatsaih ngei tur a ni. Pathian thu chhìar tur te, hla sakho tur te leh hun hman dan tur indawt fel tak ruahman lâwk a tum tur a ni. Hla thlàn tur zàwnchawp te, thawhlàwm hlantu tur kohchawp thut te hi chinloh tur a ni. Mahni In lamah ṭawngṭâina nen Pathian páwl chunga inbuatsaih lâwk vek chuan awmze nei takin inkhawm a hrûai theih ngei ka ring. 2. INKHÂWM KAL TLÂI LOH: Chairman nih leh inkhâwm kàl tlài hi thil inhmeh lo tak a ni. A theih chuan dâr rîk rualin Biak In thleng thei se a duhawm ber mai. Mipui ṭhùt ṭhup tawh hnua hrûaitu alo thlèn chauh chuan a zahawm lo a ni. 3. INCHEINA: Kan thurin leh Bible pawm dan ngaihtuah chuan Deacon (Rawngbâwltu) chin hi chu chhûngril thianghlìmna bâkah pâwnlam landànah pawh chimlím leh kulmûk tak, inchèinaah pawh inuluk ber àwm hi kan nia! Mahse, kohhran dang zawng aia inchéi uluk lo ber leh invàwn thianghlim peih lo ber kan ni ang tih a hlauhawm khawp mai. Neih tawka invàwn thianghlim hi kan intihhmuh a hun tawh awm e. Inkhawm hruaitu chuan, a àwm leh mâwi tawkin inchei a thiam tur a ni. T – Shirt – kawr nghâwng nei emaw nei lo emaw hâk te, Cotton Jean hâk te, Chapal/Slipper bun te, kawr chuar lutuk hâk te hi a theih hram chuan Chairman fashion ah hmanloh a ṭha. Kan culture mitin a chen tâwk - Kamis, Smart Pant, Smart Shoe nena inthuam hi a mawi rih ber awm e. Kawrchung (Coat) leh Nghâwng awrh (Necktie) te pawh a theih chuan a mawi viau. Biak Inchhûngah hian landàn hi a pawimawh tel tih hriat reng tur a ni. 4. ṬAWNGKAM HMAN DAN: Ṭawngkam zahawm leh dik hman tum hram a ṭha khawp mai. Pathian biak inkhâwm hruaitu chuan a hrùaina tláng aṭanga ṭawngkam hman àwm leh àwm lo chu a inbuatsaih pahin a thliar fel thiam tur a ni. Tin, a ṭawng ring tawk tur a ni a, muang lutuk lo, rang lutuk lo ni thei se a fuh viau. 5. THUNAWI NEIH THU: Hei hi kan hmasâwnna tur pawimawh ber te zing a mi a ni. Inkhâwm hrûaitu dinhmun hriatfiah hi ava pawimawh em. Thunawi ngah duah tur a ni lo; thu pùan lo tlip ve zen te, thuhrìl lo tuihnih ve ṭalh te, Pathian be tura kalkhâwmte nuihtir tuma fiamthu thawh hram te, inbàwlna ṭawngkam hman te hi a ṭul ber lo ang. Inkhâwm ban fel hnuah chûng chu a duh ṭalh chuan a ti thei a ni. Chanvo neitute koh dâwnah pawh mikhùal leh mi thar deuhte an nih loh chuan thunawi nei lova koh mai hi a felfai ber awm e. 6. ṬAWNGṬÂI: Chairman ṭawngṭâi dan hi a pawimawh leh viau. Hmun ṭhenkhatah hun ṭantu kan nei a, ṭhenkhatah kan nei lemlo thung. Hun ṭantu neihna bikah - Chairman in hun ṭantu a koh hmáa a ṭawngṭâina hi a ngaihtuah fim a pawimawh fo. Hun ṭantu chham tur zâwng zâwng a chham vek ṭhin te hi a ṭul lutuk awm love. Kan dinna tláng a zir zela ṭawngṭâi dan te thliar fel thiam hi a pawimawh. Chiarman ṭawngṭâina hla chu mipuiin Pathian an pàwl theih nana buatsaihna lam hawi ni thei se a mawi ber awm e. Chairman tláng aṭanga veizâwng chham kùal duah te hi a fuh lem lo a ni. Ṭul dang leh pawimawh chu fianrial leh remcháng dangah te dil zawk a ṭha ang. Tin, thilpêk hlan danah pawh, ṭawngṭâia thilpek hlàn mai tur kan nih laiin kan chham kùal duahna lamah thilpêk ber hlàn lova dìlna ṭawngkam nena tawpna sìam daih te hi tih loh ṭhin nise a va mawi dawn em. 7. MUTTHLÛK LOH: Chairman chuan a hun a hrechiang anga, a hmá zânah mut ṭhat te tum thei se a fuh ang. Mutthlûk hi chìndawklaka neih chuan a theih viau awm e. Mahse, kaihrûaitu anih angin, mipui zawng zawng hmuh theihin a lang si a; inkhâwm chhungin a ṭhutna hmunah uluk takin ngaithla thei sela a zahawm ber ang. Thildang lo chhìarsan emaw, lo mutthlûksan daih te hi kan ching fo ṭhin a; patling tih atana thil mawi lo tak a nih avang pawn zahawm takin, mipui rilru la peng lo zawnga awm thiam tum tur a ni. 8. BORÛAK VAWN: Inkhâwm bul ṭan aṭanga a tawp thlengin Pathian biakna inkhâwm borûak a vawng tur a ni a, bengchheng leh boruak dang awm tur pawh ven thiam a ṭha. Hêngte hi kan inzir a, kan tih chhin ve a pawimawh dawn a ni. Mahni thiam dan leh kalpui dan dah chungnùn ber pawh a fuh loh chang a awm ṭhin a, Pathian biak inkhawm hruaitu chuan a hruai leh hunah heti ang boruak hi siam thiam se a ṭha khawp ang. Pathian chu Thlarau a ni; a chibai buktuten thlarau leh tih tak zetin chibai an buk tur a ni,” Johana 4:24 A tawp berah chuan unaute u, a dik apiang te, a zahawm apiang te, a fel apiang te, a thianghlim apiang te, a duhawm apiang te, a thangmawi apiangte – thatna reng a awm a, fakna reng a awm phawt chuan – chung chu ngaihtuah rawh u. Philipi 4:8
19th May 2025Read More
SAP ṬAWNG BIBLE LEHLIN (A phena thil thleng ngaihnawmte)
Pro Pastor Lalramdinmawia Sap ṭawng hi khawvêla ṭawng darh zau ber leh ram hrang hrang thleng nasa ber anih a rinawm a, Bible pawh hi sap ṭawngin khawvelah a tam ber ang. Sap ṭawng Bible hian pawimawhna lian tak a nei a, a lehlin chanchin hi chanchin ngaihnawm tak a ni bawk a. Tun ṭumah hian kawng enge maw ti tala hlawkna kan chhar beiseiin; chipchiar em em si lovin, tawifel te tein a ṭhen azar tarlan kan tum dawn a ni. 1. Wycliffe Bible He Bible hi Latin ṭawng Bible, Vulgate aṭanga lehlin niin, kum 1382-84 khan tihchhuah a ni a. Sap ṭawnga Bible bu pum lehlin hmasak ber a ni. A buaipuitu ber John Wycliffe hi Oxford University-a Professor, scholar leh theologian a ni a, “miin Pathian thu an rina, an awih theih nan anmahni ṭawng ngeiin chhiar tur an nei tur a ni” tiin, Sap ṭawngin Bible letling hi a ni a. A hunlai kohhran (Roman Catholic) khan zalen taka Bible lehlin kha a do viau mai a. Latin Bible (Vulgate) chauh an pawm a, lehlin dang zawng chu tihboral zel an duh a ni. Kohhran dodalna karah Wycliffe-a leh a pawlte chuan kutziak sap ṭawng Bible chu an theh darh ta tho a; vanduaithlak takin Wycliffe-a hi Bible bu pum a lehlin hmain lungphu chawlin a thi a. Amah leh a Bible lehlin an duh loh em vang a ni mai ang chu - a thih hnu kum 44-a ralah a ruhro an phawrhtir a, an hal ral vek a, a vap chu luiah an paih darh leh vek a ni. 2. Tyndale Bible William Tyndale-a hi Oxford University pum chhuak tho a ni a, mahni ṭawng tluk vekin ṭawng chi riat ngawt a thiam a. Sap ṭawng phei chu a thiam hle a ni ang – ‘Architect of the English language’ an ti hial a ni. Bible a lehlin tum chu nasa taka dodalsak anih avangin England ram aṭangin German ramah, Martin Luther-a bulah a kal ta a. Hetih hunlai hian Martin Luther-a khan German ṭawngin Bible a letling ve mek a ni. Tyndale-a pawh hian sap ṭawngin a letling ve ta a. An bei dun tlauh tlauh a. Kum 1525-ah Grik ṭawnga Bible a lehlin chu an chhu ta a ni. Kohhran (Roman Catholic) in a do zel a, Kum 1531-ah khan an man a, taninah an khung a, heti chung hian Thuthlung Hlui lehlin hna a chhunzawm zel a. Kum 1531 ah khan an chhu leh ta a ni. A lehlinna sap ṭawngte a ṭha hle niin mi thiamte chuan an sawi. 3. Geneva Bible 1560 Roman Catholic ruh tak mai Queen Mary chu England ram awptu a nih laiin Protestant ho an chep hle a. Sap ṭawnga Bible lehlin pawh a dodal nasa hle a ni. Protestant mi leh sa tam tak a man a, a tihlum ṭhin. Hei vang hian Protestant tam tak chu Geneva lamah an raltlan hlawm a. Chung ral tlanho chuan Geneva kohhranho thlazar hnuaiah a hranin Bible an chhu ve a; kum 1560 khan Bible bu pum letling zovin, he Bible hmingah hian Geneva Bible an ti zui ta a ni. He Bible chhinchhiah tlakna chu bible bung leh chang nena chhut hmasak berna a ni hi a ni. Hei vang hian Geneva Bible hi English Study Bible hmasa ber an tih phah nghe nghe a. Kum 100 chhunga sap ṭawng hmang kristiante Bible ngainat ber a hlawh hial a ni. 4. Douay – Reihms Bible Kum 1582 – ah Rome kohhran pawh chu Latin Bible chauh chhiar an phal ṭhinna lak ata inhnuk dawkin, Sap ṭawng (English) Bible pawh chu Roman Catholic Kohhran huang chhungah an zalentir ta a. Kum 1609 ah Rome Kohhran chuan Sap ṭawng Bible hmasa ber Douay-Rheims Bible chu an chhu fel ve ta a ni. 5. King James Version/Authorised Version 1611 England rama Queen Elizabeth I a thih hnuah Prince James VI chu England ram lal niin King James I tia koh a ni a. Protestant puithiamten King James I hnenah Bible lehlin hmasa te reng reng kohhran leh kohhran indona te leh mimal inbeihna te kha an lehlinna phenah a tam hle niin an hria a. Chuvangin, Bible lehlin thar, mi tin huap, tih bik leh kawh bik nei lo, lehlin ṭha duhna avangin KJV hi a lo piang ta a ni deuh ber. Kum 1605-ah King James-a chuan “sawisel kai lo tur, bu ṭha tak, thurin thuah pawh mi huat zawng tur ziak tel loh tur” tiin Bible lehlin phalna thupek a chhuah ta a ni. Mi thiam 47 lai an bung ta nghal a, kum 1611 ah, an peihfel ta a ni. King James Version a hi a sap ṭawng a mawiin, a lehlin a ṭha a, khawvel lehkhabu mal khaiah pawh chhut nawn tam ber a tling phak a. Kum 1885 hma lam zawng kum 250 chhung teh meuh kha chu King James Version hian ro a rêl a tih theih a ni. 6. Revised Version 1885 Hun rei a liam hnuah, King James Version chu a sap ṭawng a hluiin, a hmanlai tawh a, ṭhangthar zawkte tan hriat thiam harsa leh ulh deuh laite a lo awm ve ṭan tawh nia hriatna avangin England leh America rama Protestant kohhrante chuan King James Version chu ennawn a, siam/lehlin ṭhat an rawt a. Bible mi thiam 75 zetin kum 15 zet an buaipui hnuah kum 1885 khan English Revised Version chu an tichhuak a ni. He Bible a thil chhinchhiah tlak tak chu Protestant Bible hmanlai bu 66 awma an tihchhuah hmasak ber Bible a ni. 7. American Standard Version America leh England rama awmte khan tun hma chuan Bible pakhat an ring mai ṭhin a. Mahse, hun a lo rei deuh hnuah England ram sap ṭawng leh America ram sapṭawng a lo danglam nasa hman tawh hle mai a. Chuvangin, America lama awmte tan an Bible hman tur lehlin ṭul tihna a lo piang a. Kum 1901 khan an tichhuak ta a ni. ASV hi New American Standard Revised Version (NASV) tih a ni bawk. 8. Revised Standard Version RSV lehlin a nihna chhan bulpui ber chu mipui tana chhiar leh hriat thiam awlsam zawk, tunlai sap ṭawng mil thei ang ber tura lehlin duhna vang a ni pakhat a. Kum 1951 ah Bible bu pumpui an letling zo a ni. RSV ah hian a hmaa lehlin awm tawh sa, KJV, RV leh ASV te lakah danglamna lian tak tak a nei nual a. Chung zinga pakhat chu lo tarlang ila: a hmaa lehlin hoten Pathian hming YHWH (YAHWEH) an lehlin dan chu rawn tidanglamin ‘LORD’emaw ‘GOD’ tiin a rawn thlak a. ASV chuan helai hi ‘Jehovah’ tiin a dah thung a ni. A lo chhuah tirh hian mi tam takin an tawngin an duh lo hle a, America ram hmun tam takah chuan an halral hman nual a ni. RSV hi lehlin ṭha tawk tak chu a ni nain, famkim chu a ni bik lo i ti teh ang. 9. Good News Bible Africa leh Far East lama cheng ten Bible chhiar an duh ve si a, sap ṭawng duh angin an thiam si lo kha an buaipui viau mai a. Tin, anni ang thoa Hebrai leh Grik ṭawng thiam lo, Sap ṭawng pawh nal taka thiam chuang lo te tan Good News Bible hi a lo piang ta a ni deuh ber. Ṭawng kilkhawr leh harsa, mi thiam deuhte chauh hriat thiam chi te kha an paih vek a, mawl zawk leh awlsam zawkin an siamrem ta hlawm a ni. He Bible hi 1976 khan a kima tihchhuah a ni. 10. New International Version America mipui vantlâng ṭawng, rin tlak bawk sia Bible lehlin duhna aṭanga lo piang a ni. Kum 1978 khan Thuthlung Hlui leh Thuthlung Thar bu pumpui tihchhuah kim a ni a; a lehlin nan hian Hebrai leh Grik Bible bakah hmanlai lehkha ziak hluite hman a ni a. A tirah mi thiam 15 in bul an ṭan a, a bu pumpui tihchhuah anih dawn meuh chuan mi thiam 100 chuang lai an tling hman a ni. Christian Business Association – in a chhinchhiah dan chuan English Bible hralh kal ber leh lar ber tiin a sawi nghe nghe. 11. New Revised Standard Version Kum 1989 khan tihchhuah niin, RSV ennawnna a ni ber mai a. Kohhran hrang hrang – Orthodox, Catholic leh Protestant Kohhran intelkhawm te kutchhuak niin, Thuthlung Hlui lam pui turin Juda mi pawh an tel bawk. An lehlinna innghahna ber chu, “A dik thei ang ber leh a ṭul huna zalen thei ang bera lehlin” (As literal as possible, as free as necessary) tih a ni tawp mai. Bible lehlin tam zawkah khan mipa tana ziak bik ni awm taka ṭawngkam hmanna a tam em avangin, mipa leh hmeichhe huapzo bible lehlin leh siam duhna a lo piang a. NRSV Bible hian huapzo ṭawngkam, mi dang tana chhiar hahthlak leh hreawm ṭawngkamte a siam mam ta deuh vek a ni. 12. Jerusalem Bible Jerusalem Bible danglamna langsar tak pakhat chu Pathian hming an ziah danah a ni. Bible lehlin dangah chuan GOD/LORD tiin an dah tlangpui a, Jerusalem Bible erawh chuan Pathian hming YAHWEH tiin an ziak thung a. Hei hian an huaisenna a tarlang chiang hle. Roman Catholic Bible anih angin Apokrifa lehkhabu te pawh telh a ni a, Hebrai leh Grik aṭangin French ṭawngin an letling a, French ṭawnga an lehlin chu kum 1966 khan sap ṭawngin an letling ve leh a ni. Roman Catholic Bible-ah chuan hman rim leh hman lar ber pawl a ni awm e. Heng bakah hian sap ṭawng Bible lehlin hi tam tak a awm a, a ziaktu chhiar theih chinah pawh Sap ṭawng Bible tihchhuah hi Kum zabi 13-na (1300-1399) aṭanga Kum zabi 21-na (2000-2099) chhung hian za leh sawmriat (180) chuang hmuh theih a ni. Kan sawi seng loah ngai ang. Khing kan tarlan takte aṭang ringawt pawh khian Bible lehlin chanchin tlangpui leh a zin kawng pal tlang chu a hriat theih awm e.
19th May 2025Read More
RAWNGBAWLTU TRAINING (SERVANTHOOD TRAINING)
Pro Pastor Lalramdinmawia Thuhmahruai Kohhran Elder leh Deacon te puala thuzirhona hi kan nei tam lo hle mai a. Tun tuma kan thukhawm thei hrim hrim hi lawmawm ka ti hle mai. Kan thupui lam hawi lehkhabu te rawn kual chungin he paper - hi buatsaih a ni a. Kohhrana Deacon leh Elder nihphung leh dinhmun te, Pathian Thu sawi dan kalhmang tha zawk leh dik zawk bakah Kohhran tawngkam mawi zawk leh tha zawk te kan zirho ang a, a hun taka hmang thei tur pawhin kan rilru kan hawng theuh dawn nia. Deacon leh Elder-chu tute nge? A hmasa berin, Deacon leh Elder te hi tute nge kan nih a, eng dinhmunah nge kan din tih hi sawi hmasa ta ila. Deacon tih hi Grik tawng – ‘Diakonos’ tih a\anga lo kal a ni a, ‘Rawngbawltu, |anpuitu’ tihna a ni. Kohhran \iak tirah rawngbawltute (deacons) pasarih thlan thu kan hmu a (Tirh. 6:1-6), Matthaia 23:11, Johana 12:26, Marka 10:43, I Korinth 3:5 leh I Thessalonika 3:2 ah te hian ‘Rawngbawltu’ tiin dah a ni. Hmeichhe rawngbawltu (Deaconess) hi Rom 16:1,3,12; Philippi 4:2,3; I Timothea 3:11; 5:9; Tita 2:3,4 ah te hian kan hmu ve bawk. Elder-te nena inang tak leh hnaivai tak rawngbawl ho; mahse, hming hran pu si a ni. Anni hi Kohhran thilah pawh harsa zualte pui tura Apostol-ten an ruat, thlan, Elder-te pui tura ruat an ni a. (Tirh. 6:1-7).[1] Elder tih hi Grik tawng bawk – ‘Presbyteros’ tih atanga lo kal a ni a. A awmzia chu ‘Upa’ tihna a ni. Chanchin |ha a lo darha, kohhran a lo din zel khan Kohhran (Local Church) a lo ding zel a. Chung kohhrante chu enkawla, kaihruai turin Upate (Elders) an lo awm ta zel a ni. Bible-ah Tirh. 11:30; 14:23; 20:17; I Tim. 3:1-7; Tit 1:5; I Pet. 5:1-ah te kan hmu a ni. Kohhran Constitution & Rules a\anga hriattur pawimawhte[2] Elder chu a awmna tualchhung kohhran enkawl tura Pastor hova tualchhung kohhranin Mizoram CoG7 Conference Rules ang taka thlan leh nemngheh a ni. Kohhran enkawlna leh chawmna tinrengah Pastor thawhpuitu a ni ang. Elder-a thlan theih te: 1. Mipa, tualchhung Kohhran Rawngbawltute zinga mi chauh thlan theih a ni. 2. Nupui pasal chungchanga sawisel kai lote. 3. Khawtlang hriata hming hliauna nei lote. Elder tih tur leh a mawhphurhna: 1. Kohhran Constitution leh Rules anga a awmna Tualchhung Kohhran enkawl leh chawm kawngah Pastor thawhpuitu a ni. 2. Baptisma leh LALPA Zanriah buatsaihah Pastor a pui ang. Pastor a awm loh chuan LALPA Zanriah buatsaihtuah a \ang ang. 3. Pastor remchan lohna hmunah mitthi vui, mawhphurtu a ni. 4. Kohhran Committee leh Inkhawm hrang hranga a telna tur chi-ah chuan kal ngei tura beisei a ni. 5. Tualchhung Kohhran member-te tlawh leh kan te, dam lo \awng\aisakte hi a tih tur a ni. 6. Sawma-pakhat a pe ngei tur a ni. Deacon ruat theih dan 1. Tualchhung Kohhran Committee-in an mamawh dan azirin Deacon an ruat/thlang thei ang. Deacon tihtur leh mawhphurhna: 1. Kohhran rawngbawlna kawng hrang hrangah Pastor leh Elder thawhpuitu tur a ni. 2. Sawma-pakhat a pe ngei tur a ni. 3. Kohhran chawm leh enkawlnaah Elder-te kaihza vengtu leh thawhpuitu tur a ni. 4. A awmna Tualchhung Kohhran Committee-ah a tel ngei tur a ni. Kohhran Elder leh Deacon-te dinhmun 1. Kohhran Elder leh Deacon-te hi kohhran rawngbawl tura Pathianin a mite aw-ka hmanga koh an ni a, thlarau lam thil a nih avangin an dinhmun leh an hna pawh harsa tak a ni. 2. Miten midang an tehna aia sangin an teh a, tling zo awm a har a ni. 3. Thu rel huphurhawm pui pui hi an rel tur a ni a; eng eng emaw peihawm lo pui pui hi an tih tur a ni a, a mawh an phur a, miten an phut bik a, a dikah pawh a dik lovah pawh rel an phur \hin a ni. 4. Elder leh Deacon-te vangin kohhran a \ha thei a, a chhe thei; Pathianin a kohl eh a thuam te in nih avangin lawm chungin rawng hi bawl phawt mai tur a ni. Elder leh Deacon hna (chanpual) 1. Kohhran enkawl leh sum ngaihtuah 1.1 Kohhran sum a tam chuan Elder leh Deacon-te fakawmna a ni. He hna hi Pastor nena thawh ho tur chu a ni ngei a; mahse, he thilah hi chuan Pastor-te chu puitu ni chauh zawk tur an ni a, a pui ber leh mawhphurtu ber chu Elder leh Deacon-te ni tur an ni. 1.2 Elder leh Deacon-ten thawhlawm an thawh ngai lo emaw, an thawh chau hle emaw a nih chuan an mite an hrilhfiahin an fuih ngai lova, an chak lo reng \hin. Elder leh Deacon-ten an ngaihsak hun hunah an lo chak \an \hin. 1.3 Khawvel kohhran tihdan tlangpui ber chu ‘infuih leh khawn a ni’, ‘rawn la ru’ ti lova khawn. Mi \henkhatte chuan innawr luat leh innawr chauh an hlau hma hle \hin mai a; mahse hetianga ti kan hriat zawng zawngte chu innawr chauh aiin an innawr chak zel a ni. Kum tawpa thawhtu hming leh thawh zat tar chhuahte hi \henkhatin ‘a farisai e’ an ti \hin. Mahse, chutiang mite chu, an nih ang tihlan duh lova an nih lohna anga lan duh an ni \hin a, an farisai zawk a ni! 1.4 Thawhlawm hi kohhran puitling leh puitling lo lanna ber a ni ti ila kan sawi sual tam lovang. Kohhran a lo puitlinin thawhlawm a sang a, a khawn dan te, a bua ziah lan dan te, hriat \heuh tura tar chhuah dan te an ti zel \hin a ni. 1.5 Pathian tana sum lo lut khawm chu, kohhranin an hlawkpui ber tur em? |ul zawkah a tam zawk a ralin, \ul lo zawkah a tlem zawk a ral ngei em? Kan hman danah kan fimkhur tawk em? A lut leh chhuak buk zelin kan hmang em? Tih ngaihtuah leh enfel zawng zawng hi Elder leh Deacon chin chuan an hna a ni tih hriat tlat tur. 2. Elder leh Deacon ten Pastor an thawhpuina kawnga an hriat turte: 2.1 Elder leh Deacon-ten an Pastor an tihchak chuan Pastor-in anni chu a tichak ve thung thei ang a, an chak tlang ang. 2.2 An Pastor te hi an kutchhuak an ni tih hriat tur a ni. An Pastor siamte chu tih\hat, tihmawi, tihzahawm an tum tur a ni. Chutichuan, an rawngbawl hna an thawk \ha thei ang. 2.3 Elder leh Deacon-te chuan Pastor-te chu mihring mai bawk, chak lo tak an nihzia leh miten an beisei dan a san si zia hi an hriat thiampui tur a ni. An kutchhuak an ni tih hre rengin an panga tho fu tur an venpui tur a ni a, an kaihza khur tur an dawmpui tur a ni. Inspector mitin an thlir ve mai tur a ni lo, an bial an chak lo tlang mai dah ang e. 2.4 Elder leh Deacon-te chuan Pastor-te thlarau lam chem an tihbilsak tur a ni lova, tibiltu tur lakah an venpui zawk tur a ni. 2.5 Arona leh Hura ten Mosia bān kham an dawm ang khan Elder leh Deacon te hian Pastor-te hi rawngbawl hna thawhhona kawngah an lo \anpui tur a ni. 2.6 Kohhran enkawl hna chu Pathian hna a ni tih hriain \hahnemngai takin rawngbawl hna an thawk tlang tur a ni.[3] 4. Sermon awmzia leh Thuhriltu nihna Rawngbawltu lar tak Philip Brooks chuan, “Mihringten nun dik leh nun tak an neih theihna tura an hnena Pathian thu tak puanchhuahna hi sermon chu a ni”[4] tiin a sawi a. Thuhriltu ropui WE. Manning-an, “Thutak in lar, thuziak kaltlanga dawn chhawn, mihring kamchhuak ngeia puan chhuah hi thuhril chu a ni.”[5] Tiin a sawifiah ve bawk a. Bible thu nena tangkawp leh inthlawp chunga duan, awmze nei taka kohhran leh mipui hnena puan chhuah thu hi sermon chu a ni tiin kan sawi thei ang. Thuhriltu nihna hi a namai lova, chutih rualin a ropuiin a zahawm a, puithiam rawngbawl hna pawimawh tak a la ni reng a ni. Pathian thu tak, mite thlarau lam mamawh ngei, a ngaithlatute dawn theih tura Pathian chiahhlawhin Pathian Thlarau awmpuina nena Bible thu kaltlang leh behchhana puanna hi thuhriltu nihna chu a ni.[6] Point thum chauhin, sawizau lem lovin, thuhriltu nihna lo sawi mai chhunzawm ila:[7] 1.1 Pathian aiawha tlangau a ni. 1.2 Pathian mite enkawltu leh chawmtu a ni. 1.3 Pathian pawl thin, mi dik, mi inpe, thuawih, inngaitlawm leh huaisen an ni. 2. Engvangin nge kan thuhril a hlawhchham thin?[8] 2.1 Hmangaihna leh thahnem ngaihna tak tak nen thu hriltuin a hril loh avangin. 2.2 Thu hriltuin kohhran mamawh tak ni lem si lo, ama vei zawng leh sawi thiam zawng ringawt sawi a chin thin avangin. 2.3 Pathian thu tum tak aia thu hriltu ngaih dan leh duh dan sawi chhuahna anih thin avangin. 2.4 Inpuahchahna tha tlakchham vangin thu hril a thawk chak thei lo. 2.6 Thu hriltu rilru, taksa leh thlarau a tan rual loh chuan a hlawhchham thei. 2.6 A ngaithlatu rilru a inhawn loh chuan a hlawhchham theih. 3. Thuhril dawna hriat hmasak turte Thuhriltu chuan thu a sawi dawn tih a inhriat rualin rilru, taksa leh thlarau lama a inbuatsaih nasat hle a ngai thin. Inbuatsaih nasat a tulzia hre lo leh ngaipawimawh lo chuan a din hmun leh mawh phurhna a hre lova; a thu hril ngaithlatute a pawisa lo mai ni lovin, a thu chah puan tur petu a ngai nep tihna a ni. Thuhriltu chuan heng a hnuaia mite hi a inbuatsaih hma leh a inbuatsaih laiin a hre reng tur a ni: 3.1 Pathian aiawh a ni. Mite hnena Pathian thuchah puangtu tur a ni tih thuhriltu chuan a inpawm tur a ni a. Inngaitlawm takin, thlarau lama a pachhiatzia te inhriain, thlarau lam malsawmna Pathian hnenah dilin urhsun takin a inhlan thin tur a ni. Engtik lai mahin thuhriltu rawngbawlna hi tih tam tawh vang maia pawlawh taka namnul leh lak zam tur a ni ngai lo. 3.2 Ngaithlatute dinhmun a hre hmasa tur a ni. Sermon buatsaih hmain, khawi hmuna sawi tur nge tih te; tute hnena sawi tur nge tih leh eng ang miin nge a thusawi chu ngaithla dawn tih te chu a hre hmasa tur a ni. Chuti lo chu a ngaithlatute din hmun leh boruak nena inmil lemlo leh an hlawkpui vak loh tur thu a sawi palh thei. 3.3 Mahni thiam zawng leh tuipui zawng sawi mai tur a ni lo. Vei zawng, bel zawng, tuipui zawng, thiam zawng, ngainat zawng leh tha tih zawng te hi thuhriltute chuan an nei tlangpui a. Mahni tui zawng leh tha tih zawng sawi chak tlatna hi thlemna a ni thei. Thuhril hi thuhriltu mimal nun atan mai ni lovin, mipui tan a ni tlat a. Mahni tui zawng sawi tura koh leh ruat an ni lova, mipui chawm tur leh zirtir tur leh kaihruai tura koh an ni a. Eng nge mipuiin an mamawh tih a thlir reng tur a ni. Chu chu inpekna leh thawhrimna nena hlen a ngai thung. 3.4 A hmun leh boruak a hre hmasa tur a ni. Kohhran mala thu sawi tur nge aniha kohhran hrang hrang kal khawmhote zinga thu sawi tur tih a inhriat a ngai. Tawngkam hman sual leh ngaihthlak nuam lo a awm thei. Mitthi vui, inneih, camping, crusade, vantlang inkhawm, piancham leh pass lawmnaah te huap zo thu leh huapzo tawngkam hman thiam fo a tha. 3.5 Bible chang thlan awmzia hriat hmasak tur a ni. Thuhrilna tura kan bible chang thlan kha eng ang chi nge a nih? – hla thu nge, thu fing nge, thu sawi tluangtlam? Chanchin (history) nge, tehkhin thu nge, khuhhawnna/inlarna thu tih te chu sermon buatsaihtu chuan a hre hmasa tur a ni. A hriat hmasak phawt loh chuan, Pathian thu tum loh lam daihah a keuh thlu palh thei a ni. Bible hrilh fiahna leh Bible dictionary chhiara rawn te pawh a tha. Mahni duh ang leh tui zawng miltir tuma Bible thu hi pawh fan mai mai tur a ni lova, sawichhuah atana kan duh, kan suangtuah leh vei zawngte chu Bible thu chah laipui mil a ni em tih te, Bible thuchah laipui a kalh em tih te hi bihchian hmasak thin tur a ni. Bible thu chah laipui kalh deuh anih phei chuan sawi chakin tuipui viau mah ila, sawi loh ngam tur a ni. 3.6 Mipui chim chin a hre hmasa tur a ni. Kan awm hmun atangin Internet – ah engkim chhui zui theih a ni tawh a; nasa taka hriatna a lo pun tawh avangin thu belhchian dawl lo leh zeldin thu dik ziktluak lo sawina lakah fimkhur hle a ngai. Pathian thu hriatna kawnga inzir taima tak tak kohhran mipui zingah an awm ve reng a ni. Heng karah hian lehkha zir sang lo tak tak te, ziak leh chhiar pawh thiam mumal lo te an awm ve bawk a. Hriatna leh thiamna kawnga an chim chin leh an rilru hman thiam theih chin ngaihtuah ran chungin thu hi hril tur a ni. Pathian thu kan sawi chhuah dan a har tur a ni lova, hriatfiah nuam leh dawnsawn nuam tak a ni thei tur a ni. A bikin, chung mi te bulah chuan thuril, thu maksak te leh Bible tawngbul lam sawi vak vak te hi chin tam loh a tha. 3.7 Tawngkam hman dan Sawi tlawr tum luat lutukna leh tawngkam thiam tum luatukna hian thu chah laipui a dalin thlemtu-ah a tang hlauh thei a;[9] a duah nazawng hian mipui tuihalna a tireh tawk tawh meuh lova. Felfai, fiah leh chiang tak, chhinchhiah leh hriat reng awl zawnga sermon ruang-am siam thiam a pawimawh. Tawngkam thiam vanga thu tha satliah au chhuahpui chiam chiam ringawt a ni lo. Chanchin tha a pai ngei tur a ni.[10] 4. Sermon duan chungchang Hun kan nei dawn tih kan hriat rual hian, thuhriltu rilruah “Thupui thlan sa a awm em?” tih te; “Eng thu nge ka sawi ang?” tih te; Engtin nge ka inbuatsaih ang” tih te’ Tute nge ngaithla tur” tih leh “Engtia tam nge hun ka neih”? tihte hi lang ngei tura ngaih leh beisei a ni. Pathian hnena urhsun taka tawngtaia inhlan hi a pawimawh a. Pathian hnena thuchah sawi tur dil hi thu hriltu mawhphurhna leh a tih ngei ngei tur a ni. Sermon kan duanin hengte hmang hian inbuatsaih thei ila: 4.1 Eng lam hawi (subject) nge sawi tur tih thlan hmasak a ngai: Hetah hian hawi lam thupui thlan fel hmasak a kawk. Tuarna lam nge, rinna chungchang nge, Yeshua lo kal lehna nge, thianghlimna nge, inpum khatna lam, adt… tih kha thlan fel hmasak theih chuan sermon duan a tiawlsam dawn a ni. Chu chuan, Bible chang thlan tur pawh a hril nghal bawk. 4.2 Thupui siam chhuah leh chang thlan: Hawi tur lam a chian tawh hnuah, eng ang thupui chiah nge phuah chhuah tur tih ngaihtuah a ngai a. Thupui phuah dawnin, tute nge ngaithla dawn? Eng hun leh hmuna sawi tur nge? Tih zawhna te hi chhan tum tur a ni. Tin, thupui chu Bible thu chang thlan nen a kal kawp tlat tur a ni a, tawi deuh, fiah si, ngaihnawm tak, hriat reng awlsam a ni bawk tur a ni.[11] 4.3 Sermon ruangam din: Hetah hi chuan, thuhmahruaia sawi tur chin te, sermon laipuiah chuan thu hlawm then hran (point) engzat nge awm ang tih te, fiahtirna (illustration) eng engte nge hman tha ang tih te; a tlangkawmnaah eng ang chi nge hman tur tih te kha ngaihtuah fel tur a ni. Heng kan tihzawh vek hnuah hian ennawn thin ila: A point siam dan leh rem dan a indawt tha em tih te; a hmasa lo tur a hmasa em tih te; a inlalawn tha em tih te; fiahtirna tur thlan chhuah te kha an hna turah an tangkai chiah em tih te; thu tlangkawmna a fiah tha em; sermon ngaithlatuten thu chah an ngaihthlak zawh hnu-ah eng rilru nge an put ang? Eng thu chah chiah nge an hawn ang? Eng nge an tih zui tur? Heng zawng zawng hi lungawina thama chhan fel vek theih chuan sermon a hlawhtling ngei ang. 5. Sermon then dan (An pianphung atanga then dan)[12] 5.1 Thupui hmachhuan sermon (Topical Sermon) Thupui mil tur zawng chawpa Bible chang thlan hi a ni a. Chu chu Bible thu aia a thupui a lal zawk vang a ni. A thupui milin fiahtirna pek a ni thin a, a thupui hmang vekin khaikhawm leh tih tawp thin a ni. Hetiang pian hmang sermon ah hian sermon thupui hi engkim khaikhawmtu leh sermon pumpui vawngtu a ni thin. 5.2 Bible chang tangkhawm sermon (Textual Sermon) Bible chang hlawm tha lai thlang chhuakin thupui leh a sermon point then hrang hrangte siam chhuah vek a ni. Chumi point then sawm tifiah tur leh tichiang tur chuan hmun dang leh ziak danga mi Bible chang fawm khawm belh ngei a tul thin. Hmun hrang hranga mi Bible chang inthurual leh inhmu hova, thawk tlanga, inti famkim tawna, sermon hlawm tha leh chak tak siam chhuah hi Textual Sermon pian hmang leh kal phung chu a ni. 5.3 Khawrhchhuak Sermon (Expository Sermon) Hetiang sermon hi kan sawi tak sermon kal hmang pahnihte nen chuan a kal hmang leh a pian phung a dang daih a ni. A tlangpuiin, hengte hi ngaihpawimawh a tul: Bible bu mal bik ziaktu chanchin, eng rilru pua ziak nge a nih anga, eng hnam leh tu hun laia seilian leh khawsa nge a nih tih angte hi. A Bible thu ziak tawng bul, Hebrai/Grik pian hmang (genre) leh tawng bul awmzia (literal meaning) te zir a tul bawk – a ziaktu hun lai hnam zia, khawsak phung leh an rilru put hmang te pawh. An khawtlang ei leh in, ram ro relna leh vantlang inawpna chungchang te hriat a tul thin a. An ram boruak sik leh sa leh mipui vantlang nun leh an sakhaw din hmun leh an chhehvel hnamho rilru put hmang leh an thil chin thin hrang hrangte zir chhuah tel a tul hle bawk. Chutiang zawng zawng zir fel vek hnua hlawm tha tak, a ngaithlatu tunlai mipui thlarau lam nun mil leh hriat thiam zawnga thu chah hlawm chhuah sawina hi a ni.[13] A danglam bikna chu chang thlan chhunga thu pawimawhho kha uluk taka kil hrang hrang atanga thlira, zira, a awmzia leh a thu chah fir tha tak khawrh chhuah vek hnu-ah a ngaithlatu mipui ei phak turin a chawmna chaw tak a sawi chhuak ta thin a ni. Hetiang sermon – ah hian Bible a thu ber avangin Bible thu chah kha sawi mai tur a ni a. Bible chang chhiar atanga a hlawm chhuah thu chauh kha ngaih pawimawh a ni thin a ni. Thu sawitu ngaihdan zeh nan hmun a awm lova; a duh dan leh mimal pawm dan zeh tel chi pawh a ni hek lo. Hetiang sermon hi a him a, a hrisel a, a thu chah a khal a, a tak a tam a, ngaihnawm taka sawi erawh thil namai a ni lo thung. Thuhriltu nazawngin hetiang sermon hi an sawi pha lova, taimakna leh hriatnain a tlin a ngai a ni. 6. Nungchang behchhan Sermon (Character Study Sermon)[14] Hetiang sermon hian a bik takin mihring chanchin leh nungchang behchhan sermon hmanga siam leh sawi a huam a. A tlangpuiah chuan, Bible – a mi lar leh hming thate nungchang leh chanchin behchhana sermon siam chhuah thin hi a ni. He sermon pianphung hi a zau a, chi hnihah a la then theih zui a: 6.1.1 Hringnun Sermon (Biographical Sermon) Hetiang hi a hman danah chuan thawnthu sawi (narrative) kalphung zuia tih a ni fo. Bible chhunga mi hming tha, Pathian mi hman, leh mi lar tute emaw chanchin kha chang thlana neiha, chuta a chhiara chhiar chhuah ngei behchhana thu chah sawi chhuahna chu a ni a. Hei hian Bible pawn lama rinna kawnga mi ropui, kohhran hruaitu, ringtu tha, pastor, missionary, hla phuahtu ropui, lehkhabu ziaktu hmingthang leh Pathian mi hmanho chanchinte thlengin a huam thei a ni. Thu sawitu thupui vuah chungchangah a sawitu a zalen a, a thupui behchhanin Bible chang a thlang thei a; Bible chang behchhanin thupui a vuah thei bawk. Uluk taka tawi fiah fel tak, indawt tha leh mumal taka sawi thin tur a ni. 6.1.2 Tawn hriat Sermon (Testimonial Sermon) Bible chang, thupui sawi tur leh sawi uar duh lai mil tur thlan chhuah tur a ni. Hetiang sermon hi chu a mi mal leh a huho ang pawha dai hriat leh tawn hriat hmanga sermon sawitu thu sawi hi a ni ber. Harsatna thu emaw, taimakna thu emaw, chhelna thu emaw, retheihna thu emaw, lu sunna thu emaw, hlawhtlinna thu emaw, pian thar thu emaw, thlemna tawh thu emaw, mi mal nun tawngtai thu emaw, thil reng reng mi malin a nun kal chhoa a tawn behchhana sermon sawi hi a ni. Sawi ngaihnawm tumna leh duhthawh luat vangin a ni lo thleng thleng sawi belh leh phuah belh a awl. Sawi tum loh zawk sawi avanga mipuiin an ngaihtuah chhunzawm leh zeldin tel theih tur thil pawi lakah fihlim tum tur a ni. Mahni ropuina leh inchawi mawina a thlen theih avangin fimkhur a ngai a; Pathian ropuina atan chauh a ni zel tur a ni. Tlangkawmna Kohhran thlarau nun chawmna pawimawh tak chu Pathian thu hril hi a ni chiang mai. Tunah chuan, kohhran mipui pawhin kan duh tui tial tial a, thil pawh kan chik tial tial a ni. Thu hril tluangtlam leh awmze thui tak nei pha lo phei chu kan bengah rawngah kan thun ta meuh lo! Thuhriltu tan pawh tan tak tea tan a ngai ta. Mipui beng a fing tial tial a; a thawm ring leh a uar satliah ringawt a tawk ta lo. Chuvangin, sermon buatsaih leh sawi chungchangah pawh kal hmang mumal tak zawm an phut tial tial a; an beisei pawh a sang tial tial a ni. Chuvangin, taima tak leh thahnemngai takin thu hi i hril zel ang u tiin kan insawm tak meuh a ni. Thu sawi thiamna hi mihringin Pathian thil pek a dawn pawimawh, thil siam dangte dawn ve loh, Pathian rawng an bawl theihna tur leh an inchawm tawnna tura Pathian thilpek duhawm bik a ni a.[15] Tha taka sermon sawi thiamna hi pianpui thiamna (talent) ni mai lovin, zirna atang pawha thiam theih thil a ni bawk tih hi kan hriat theuh a tha ang. KOHHRAN TAWNGKAM (Pathian Biak Inkhawmnaa Tawngkam Tha Zawk Hman Dan Zirhona) ‘Kohhran Tawngkam’ tihin a sawi tum ber chu – Kohhrana tawngkam kan hman dân dik tâwk lo te a dik leh hman tûr zâwk inkawhhmuh leh inzirtîr hi a ni. Biak Ina Inkhâwm Chairman te, Thuhriltu te, Ziaktu te, Tantute pawhin Mizo Tawng kan hman dik tâwk lohte chu mi dangin a dik emaw tiin an la chhâwng zêl a; chuvângin, kohhrana Mizo Tawng zahawm leh dik zawk hman inzirtîr a ngaih phah ta a ni ber mai. Tun tumah hian Biak In leh Pathian biaknaa kan tawngkam hman dik lo zawng zawng kan sawi vek sêng dâwn lo va, hriat pawh kan hre kim vek kher lo vang; a langsâr zual deuh kan thur chhuak mai dâwn a ni. 1. Tantu sâwmna tawngkam hman dân: ‘Min tansaktu’ / ‘Min tansak turin… i lo sawm ang’ tih te; ‘Tantu inbuatsaihna i lo ngaithla ang u,’ tih te; ‘Kan tantu i lo sâwm ang u,’ tih mai te hi kan ching thin a. Kan tantu ni lovin Pathian Biak Inkhawm tantu zawk a ni; ngun taka chhiar nawn chet cheta, ngaihtuah chian chuan a dik tawk lohna kan hmu thiam mai awm e. ‘Tantu i sâwm ang u,’ emaw ‘Tantu i lo sâwm ang u,’ emaw ‘Kan inkhâwm tantu i lo sâwm ang,’ emaw hi hman mai tur a ni. 5. Thuhriltu sâwmna tawngkam hman dân: ‘Tûnah kan thuchah sawitu i lo sâwm ang u,’ tih mai te hi kan ching thin. Thuhriltu tu mahin kan thuchah pulpit-ah an sawi ngai lo. Kan thuchah sawi ngaithla tûrin kohhran member tu mah Biak Inah an lo kal nahek lo. ‘Hun neitu i lo sâwm ang u’ tih deuh tawp te hi kan ching viau bawk a. Thuhriltute hi hun neitu an ni lo bawk a, hun neitu leh vawngtu chu Pathian a ni. Chuvangin, ‘Thuhriltu i lo sâwm ang u’ emaw ‘Pathian thuchah sawi tûrin... i lo sâwm ang u,’ emaw tiin sawi chhuah mai tur a ni. 6. Bible chhiar dâwna sawi chhuah dân: ‘Bible châng i lo ngaithla ang u,’ tih te hi chindawklakah kan nei fo. Kan chhiar tum chu Pathian thu a ni a, a ‘châng’ hi chu mi dang ngaihthlâk atân kan chhiar khum ngai lo., ‘Bible châng thianghlim i lo chhiar ang u,’ tih te, ‘Chanchin Tha Matthaia, Marka, Luka, Johana...’ tih deuh tawp te hi a dik lo a. ‘Kan Bible châng chhiar te/ kan thusawite a tha lai a awm chuan Lalpan malsawm rawh se,’ tih te phei hi chu a chuangtlai a, a fel lo deuh a ni. Khing aiah khian, ‘Pathian thu thianghlim i lo ngaithla ang u,’ tih te, ‘Chanchin Tha Matthaia ziak, Marka ziak, Luka ziak, Johana ziak’ tia sawi tluan dik thlap mai te, ‘A thu thianghlim kan ngaihthlâk/kan sawite kan zaa tân Lalpan mal min sâwmsak rawh se’ tih mai te hi a felin a zahawm a, a dik bawk a ni. 7. Tawngtai chungchâng: ‘Aw Lalpa, i pian ni,’ tih te, He leia I lo kal lai khan, Kraws lera I tawrhna kha… ‘I thawhlehna niah, i lo kal lehna niah’, ‘Isu, i hmingin...’ tih ang chi hi keini tawngtai dan tur a ni lova, thurin kalhin kan tawngtai tihna a ni ang. Tin, ‘Lal Yeshuan tawngtai dân min zirtîr angin,’ tih te pawh hi ngaihtuah chian deuh hlek a tha awm e. Lal Yeshuan tawngtai min zirtir dan a ni lo deuh hlek em a tih theih a ni. ‘Lal biakna’ emaw, ‘Lal tawngtaina’ emaw tia sawi mai hi a tha tawk viau mai. Chutiang zelin, ‘Tawi te ka’n tawngtai ang e,’ tih te, ‘Tlêmin i lo tawngtai ang u,’ tih ang zawng zawng hi chin loh a tha. Tawngtai tâwp lama, ‘lâwm thu sawi chungin’ tih te pawh hi kan tawngtai thu chham indawt dan ang kha a ngaihtuah chian loh thlak deuh a ni. ‘Aw Lalpa, i kohhran fate’ han tih hnap te pawh hi a mawi hmel viau a. Mahse, Pathian fate kan nih zawk thu hi chham langsar fo ila a tha zawk ang. Tawngtai bul tannaa, ‘Aw Lalpa, min hmangaih thîntu,’ tih hian Pathian chu min hmangaih zeuh zeuh, ‘hmangaih thîn’ chauh a tihna a nih avângin hman loh tûr a ni. ‘thîn’ hi chuan ‘reng’ aiin ‘fo thîn’ a kâwk. Chuvângin, ‘Aw Lalpa, min hmangaihtu’ tih mai tûr a ni. Tin, Mipui hmaah leh mipui aiawha kan tawngtai reng rengin, ‘Ka’ tih aiah ‘Kan’ tih hman a thain a mawi zâwk bawk. Tin, Thawhlâwm hlâna kan tawngtaiin thawhlâwm kha Pathian hnêna hlan mai tûr a ni. 8. A tesep dangte 5.1 Na nei? ‘Tanna i lo nei ang u. ti lovin, ‘Pathian biak inkhâwm lo tan tawh ila/I lo tan ang u,’ tih tur a ni. ‘Pathian thu chhiarna kan nei ang a,’ ti mai lovin, ‘Pathian Thu Thianghlim i lo ngaithla ang u,’ tih mai hi a tha a ni. ‘Tawngtaina i lo nei ang u,’ ti kher lovin, ‘I tawngtai ang u,’ tih mai hian a mawi. ‘Hla sakna kan lo nei ang a,’ ti deuh zel lovin, ‘Pathian biak nân/chawimawi nân hla lo sa ila,’ tih nise. ‘Thawhlâwm khawnna i lo nei ang u,’ ti lovin, ‘Pathian hnêna thilpêk/thawhlawm lo la khâwm ila,’ tih mai kha a tha. Thumal tawpa ‘na’ kan belh chhen hi a dik zan lo a; sawi tam loh a mawi zawk a ni. 8.2 Vawiin ni, Vawiin ‘Vawiin niah hian...’ ‘Vawiin nia kan hun hman dân hi...’ tia sawi hi kan ching fo a. Nimin ni, emaw naktuk ni emaw pawh kan ti ngai lo. Tawngkauchheh dik tawk lo, a dik emaw kan tih tak a ni hial awm e. ‘Vawiinah hian’ ‘Vawiina’ tia sawi chhuah mai tur zawk a ni. Bible – ah pawh, ‘Vawiinah hian in tân Davida khuaah Chhandamtu a piang ta, Lal Messia chu’ (Lk. 2:11) tih anih kha. 5.3 Tiri: ‘He lai Pathian thu hi ka’n tiri ang e’ ‘A thu kan tihrîkte kan zaa tân Lalpan malsawm rawh se’ tih ang chia hmang an awm ve zauh zauh a. Tiri tih aiah hian sawi tih ni se a tha mai. Tiri tih hi ngaimawh tâwk an awm ve reng a, a chhan chu dâr leh bâwng thite hi tihrîk chia ngaihna rilru avângte pawh a ni ang e. 5.4 I lo... ila: ‘I lo tawngtai ila, ‘Hla i lo sa ila,’ ‘Pathian thu i lo ngaithla ila,’ tih ang te hi hmang an awm nual mai a. Fîmkhur loh vâng mai niin a lang. ‘I lo’ kan tih chuan ‘ang u’-in a zui ang a, ‘ila’ tih kan hman duh chuan a bulah ‘I’ tel lovin ‘Lo/Han’ tih hmang ila a fuh zaih mai ang. Entîr nân: ‘Kan inkhâwm tan tawh ila/i lo tan ang u’ tiin. 5.5 Ni sela, ni se: Secretary thenkhat tawng hawihhâwm ni âwm tak chuan, sawi tûr leh hriattîr tûr an sawi zawh vek tawh hnuah ‘Kan inhriattîr ni sela, lâwm thu kan sawi ni sela,’ an ti leh ta chauh thîn a. ‘Lâwm thu kan sawi e/kan sawi a ni,’ ‘kan inhriattîr a ni’ tih mai a tha. Sawi tur dang pawh ala awm thei ang. Mahse, tun tum atan chuan heti chin hi ni mai se. Kohhranhoten kan hmasawn pui ngei theih nan Lalpan kan thinlungah thu sawi theuh rawh se. Amen. [1] Synod Literature & Publication Board, Kohhran enkawl dan (Aizawl: The Synod Press, 2019), 18-21. [2] Church of God (Seventh Day) : Mizoram Conference, Constitution & Rules (JL. Publication: Tuikual ‘S’, 2022), 29-31. [3] Rev Saiaithanga, Kohhran enkawl dan (Pastoralia) (SL&PB: Aizawl, Mizoram, 1966), 39-46. [4] G. Isaiah, Preach the Word: The Basics of the Homiletics (Tiruvalla: Christava Shahitya Samithi, 2004), 21. [5] Isaiah, Preach the Word: The Basics of the Homiletics…, 21 [6] Lischer, A Theology of Preaching, (Nashville: Abingdon Press, 1981), 81. [7] W.E. Sangster, The Craft of the Sermon (London: the Epworth Press, 1964), 3. [8] Bruce Mawhinney, Preaching with Freshness, (Secunderabad: OM Books, 2002), 31. [9] Jones, Principles and Practice of Preaching…, 16. [10] Lalchawimawia, Thu chu Hril Rawh (Sermon Buatsaih Dan), (Aizawl: Loisbet Print & Publication, 2021), 62-65. [11] James Braga, How to Prepare Bible Message (Secunderabad: OM Books, 2001), 93. [12] Pianphung nei sermon hming then te khi Mizo lehkhabu thenkhatah hming vuah sa awm tawh mah se, Rev. Dr. Lalchawimawia, Homiletician – in a sawi duh dan ka tawmpui zawk avangin, mi ziak tawh sa ang ni lovin, a dah duh dan angin ka lachhuak zawk a ni. [13] G. Isaiah, Preach the Word: The Basics of the Homiletics…, 90-97. [14] Lalchawimawia, Thu chu Hril Rawh (Sermon Buatsaih Dan)…, 87-92. [15] Ilion T. Jones, Principles and Practice of Preaching, (Nashville: Abingdon Press, 1981), 81.
19th May 2025Read More
YESHUA THIHNA NÎ? KAN BUAINA SIAMTUTE LEH A SAWIFIAHNA TAWI
Pro Pastor Lalramdinmawia 1. Hebrai ṭawng peh'-sakh (פֶסַח) tih hi Grik ṭawngin ‘pascha’ (πάσχα) tih a ni a. Chu chu Sap ṭawngin Passover tihna a ni. Passover awmzia chu Mizo ṭawng chuan ‘Kalhlên’ tihna a ni mai a, Mizo Bible lehlin hian Passover (kalhlên) tih thumalte chu ‘kalhlên’ tia letling mai lovin, ‘Kalhlên Kût’ (feast of Passover) tiin a letling deuh vek a. Thuthlung Thar Bible – ah phei chuan ‘Kalhlen Kût’ tiin a letling vek mai a ni. Hei hian Yeshua thih nî chhût a ti buaithlâk angreng a; Mizo Bible – in Kalhlên Kût a tihte hi Abib 14 nge Abib 15 zawk a kawh tih hriat hran a har ta êm êm a. Good Friday hmang te mai ni lovin Kalhlên Kût hmang ṭhinte thlengin buaina a siam a ni! Bible lehlin chhuak thar lehzel turah chuan, Passover tih thumal leh Feast of Passover tih thumal hi thliar hrangin, lehlin dik ni se a ṭha viau ang. Kalhlên (pascha/Passover) nî chu Abib 14 a ni a, chu nî – ah chuan kalhlên sâ an talh ṭhin. (cf. Ex. 12:5-6). Kalhlên Kût (Gk. Heorte pascha - ἑορτῇ πάσχα) erawh Abib 15 nî hi a ni. Abib 15 nî chu beram sa ei nî a ni – chu pawh khêl lovin Abib 15 inṭanzanah an ei ṭhin (cf. Ex. 12:8). Beram sa talh nî, an ei tur buatsaih nî (Abib 14) leh a ei nî (Abib 15), hun tlâk dan hi hriatchian ngai tak a ni. Hêng hi Mizo Bible aṭang chuan hriat fiah har tak a ni phawt mai. Engpawh-nisela, Mizo Bible translation hian ‘Formal/Literal translation’ aiin ‘functional/equivalence translation’ a dah pawimawh zawk vang a ni thei ang. 2. Chawlhkar Sabbath chauh hriatna vangin Mizo Bible-a Chawlhni (Sabat) tih reng reng chu Inrinni (Saturday) emaw tih nghalna awm mai ṭhin hian min tibuai viau bawk. Chawlhkar Sabbath (Saturday kan tih) hi Sabbath pasa-rihte zinga pakhat a ni. (cf. lev. 23) Ezekiela 20:20 ah chuan, “Ka Chawlhnite…” tih kan hmu a. Sap ṭawngin, ‘MY SABBATHS’ tih a ni a. Ṭawng bul zawkah pawh šab·bə·ṯō·ṯay (שַׁבְּתוֹתַ֖י) tih a ni. A grammar zawng pawhin, plural, genitival Pronoun a ni nghe nghe. šab·bə·ṯō·ṯay (Ka Chawlhnite) tih thumal hi Thuthlung Hlui Bible-ah ṭum 14 kan hmu hial a ni. Hei chauh pawh hian Sabbath pakhat chauh a awm lohzia a tichiang thawkhat viau awm e. AD 30 kum a ‘Lungngaih Hapta’-ah khan Sabbath chi hnih a tlazep tih hi hriat thiam a ngai viau mai. Chungte chu – ‘Kalhlên Kût - Chawlhni Ropui’ (Abib 15 - Thursday) leh Chawlhkâr Sabbath (Abib 17 - Saturday) te an ni. A hnuai lamah Abib 14 nî - Wednesday anih dan kan sawi kâi ang. 3. Buaina siamtu lian tak dang leh chu - Thuthlung Hlui huna Israel fate hunbi chhiar dan te, Thuthlung Thar huna Chanchin ṭha ziaktu mi palite bâkah Tirhkoh hmasate lehkhathawna hun leh kum chhiar dan hriat loh lutuk vangin an hunbi ziak phung kan man fuh thei lo niin a lang bawk. Bible hi Western literature emaw Mizo literature emaw a ni lova, Hebrew Literature anih avangin zir tak taka zir a ngai. Bible Kalendar tia kan hriat ṭhan tak – Abib/Nisan thla aṭanga Adar thla hi January aṭanga December thla kan hriat chian ang hian hre chiang ni ila chuan, buaina tam tak hi a kiangin a rinawm. Bible Context vawnhim hi Pathian thu zirna huangah chuan sawi ùar hlawh ber te zinga mi a ni a. Pathian Thu Thianghlim ziaktute khan a thih leh thawhlehna hun sawi nan hian Gregorian Calendar hi behchhanah an hmang hman lova, AD 30 kumah khan, Julian Calendar (46 BCE vel aṭanga hman ṭan tawh) kha an hmang a ni. Lal Yeshua hunlaia ní khat hun tehfung chu ni tlâk aṭanga ni tlâk leh thleng hi a ni bawk. Chuvangin, a hun leh nî dik tak hre turin Lal Yeshua hun laia hunbi chhiar dan leh Julian Calendar kha ngaihthah a rem lo a ni. Tuna Calendar kan hman lai hi kum 1582 – ah hman ṭan niin a lang a. Kum 440 vela upa tihna a ni. Gregorian Calen-dar hi Lal Yeshua thih kum leh a ní chhût nan a upa tâwk lo a; Zirtawp ní (Friday) nge Nilainí (Wednesday) dik zawk tih hre turin AD 30 kuma Kalhlen nî kha zu bihlet a ṭul ngei ngei a ni. Hei tak hi kan hlamchhiah avangin buaina a tam phah a ni ber mai. AD 30 kumah khan Kalhlên (Abib 14) chu tuna calendar kan hman lai - Gregory Calendar ah hian Nilaini (Wednes-day) – ah a tlà a, a thih ni kan tih fo, Friday nî chu Abib/Nisan 16 ah a tla thung! Lal Yeshua thih ní kha Kalhlen Kût hmá ni chiah-ah a thleng tih kan hre tawh a. Kalhlên Kût chu ni bîk nei a ni a; Abib 16 (a hunlaia Friday) ah ni lovin Abib 15 ah a thleng ziah ṭhin tih kan hre bawk a (cf. Lev. 23:6). AD 30 kuma Abib 15 ni kha Thursday a nih chuan a thawhlehna nî pawh chhiar ṭhat a ngai dawn tihna a ni! 4. Friday ní-a khenbeh tih hi Mizo Bible tualchin aṭang chuan thil àwm tak pawh a ni. Synoptic Gospels lehlin dan hian kawngro a su viau mai: Matthaia 27:62 … a tûkah chuan (chu chu inrinni zawh tûk a ni). Marka 15:42 … Inrinni a nih avangin (Chu chu chawlhni hmaa ni hi a ni). Luka 23:54 … chumi ni chu inrinni a ni a, Chawlhni a lo ni lek lek tawh si a. Mizo Bible-in, Yeshua thih nî (Kalhlên Kût nî ni lovin, Kalhlên nî – Abib 14) chu ‘inrinni’ tiin min lehlinsak a. ‘Inrinni zawh tûk’, Çhawlhni hmaa nî’ tih te a ni chiah bawk si nen, Inrinni tih kha Friday anga ngaih nghal theihna dan a lian ve bawk a ni. ‘Paraskeué’ (παρασκευή) tih thumal hi ‘preparation’ tihna a ni a. Mizo ṭawng chuan ‘inbuatsaihna’ tih hian a awmzia a phawk zo ber awm e. Grik Bible ziakin, ‘hemera en paraskeues/ἡμέρα ἦν παρασκευῆς (day of preparation) a tih hi ‘inrinni’ tia letling lovin ‘inbuatsaihna nî’ ti ta zawk sela, kan bo dan a nêp hlek mai thei a ni. Inrinni tia lehlin hi a dik lo miah lova, mahse, ‘Inrinni’ tih lai tak hian chawlhkâr nî chhiar dan (Friday, Saturday… leh adt.) a zui nia ngaihfin theihna a tilian ve tlat! Chanchin ṭha ziaktute zingah Johana ziak kan la tarlang lova, ani ziak dan hian min kaihruai dik thei ange maw chu, bihchiang law law teh ang. Johana 19:14-ah (Tin, chumi ni chu Kalhlén Kût Inrinni a ni a, tukthuan ei hun lai a ni.) Tin, ani chuan Juda-te hnénah, “En teh u, in Lal hi!” a ti a. — Lal Yeshua an khenbeh ní kha eng inrinni nge ni ta? A chhannaah chuan, Kalhlên Kût (Abib 15) nî lo thleng tur atana Inrinni (Inbuatsaihna Ni – Abib14) a ni tih a chiang mai. Chawlhkar Sabbath (Saturday) lo thleng tur atana Inrinni (Friday) lam kha a hawi chiah lo a ni. Lal Yeshua ti Messia-tu, Yeshua Messia, Pathian fapa a nihna tichiangtu leh Mihring Fapa anihzia nemnghettu ber chu Jona hmanga ‘chhinchhiahna (Gk. Semeion)’ a pêk kha a ni. Matthaia 12:39-40 – ah khan chhinchhiahna a pêk dan kan hmu a; ‘chhinchhiahna’ tih thumal kha σημεῖον (sēmeion) tih a hmang a. Chu chu chhinchhiahna pakhat chauh (singular) sawina a ni. Chhinchhiahna dangte hmer tel theihin ziak ni ta se, sēmeion tih thumal hi hmang lovin, σημεῖα (sēmeia - chhinchhiahnate) tih hi a hmang ngei ngei ang. A chhinchhiahna pêk chu - Nghapui kawchhûnga Jona awm hun chhûng ang chiaha – ‘Ni Thum leh Zan Thum lei chhûnga a awm tur thu’ kha a ni. Lalnu Esther-i a sawi lova, thil dang pawh a sawi chuang lo. “Jona Chhinchhiahna CHAUH LO CHU” (cf. Mt. 12-39) a ti mai a ni. Chhinchhiahna chi hnih, chi thum pe ta chiah sela, an rinhlelhna level chu a sang zual sauh ngei ang le! Mihring hi mi chi hrang hrang kan awm a, chung zinga chi hnihte chu – ‘A dik leh dik loh fiah tum tlat ṭhin mi’ leh ‘fiah a hneka rinhlelh nacháng pawh hre lo mi’ kan awm!
10th Apr 2025Read More